واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 3064
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 60646
نوعی غذاخوری که مشتری می‌تواند از پیش به آن سفارش غذا بدهد و به بیرون ببرد متـ . رستوران بیرون‌بَر
حوزه موضوعی: گردشگری و جهانگردی
takir
playa
حوزه موضوعی: زمین‏شناسی
مسابقه‌ای تلویزیونی‌که در آن شرکت‌کنندگان غیرحرفه‌ای توانایی‌های خود را در زمینۀ ویژه‌ای به نمایش می‌گذارند
حوزه موضوعی: سینما و تلویزیون
talented materials
smart materials
حوزه موضوعی: مهندسی بسپار، مهندسی مواد و متالورژی
برنامه‌ای که در آن مجری یا مجریان معمولاً در استودیو و در مقابل تماشاگران با افراد مشهور گفت‌وگو می‌کنند
حوزه موضوعی: سینما و تلویزیون
نگاه کنید به: قوطی استوانه‌ای
حوزه موضوعی: علوم و فنّاوری غذا‏
tallgrass prairie, longgrass prairie
مرغزاری با بارش سالانۀ بیش از 500 میلی‌متر که دارای خاک رُس‌بنیان و علف‌های بلند است
حوزه موضوعی: مهندسی منابع طبیعی- محیط‌زیست و جنگل‏
tallow
چربی حیوانی جامد حاصل از بافت‌های چربی گوسفند یا گاو که حاوی مقدار زیادی اسید چرب اشباع و تک‌غیراشباع (monounsaturated) و سفید و بدون بو و طعم است
حوزه موضوعی: علوم و فنّاوری غذا‏
وارسی و شمارش کالاهایی که در کشتی بارگیری یا از آن تخلیه می‏شود
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل دریایی
Tamaricaceae
تیره‌ای از میخک‌سانان اغلب علفی یا درختی کوچک یا درختچه‌ای با چهار سرده و 120 گونه بومی نواحی خشک آسیا و اروپا و افریقا که بسیاری از آنها در خاک‌های شور می‌رویند؛ برگ‌های آنها معمولاً فلس‌مانند و به طول یک تا پنج میلی‌متر است و در طول ساقه با یکدیگر هم‌پوشانی دارند و در برخی گونه‌ها با ترشحات نمک پوشیده شده‌اند؛ گل‌های آنها کوچک و منظم و چهار تا پنج ‌پر یا به‌ندرت شش‌پر است
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
سرده‌ای از باقلائیان شامل یک گونه با تنۀ قطور که ممکن است تا 7/5 متر هم برسد؛ دارای پوستۀ ساقۀ زبر و خاکستری تیره و با برگ‌های متقابل و مرکب با 10 تا 20 جفت برگچۀ مستطیلی و گل‌های زرد و قرمز نر و ماده در گل‌آذین خوشه‌ای کوچک و میوه‌هایی به شکل پیله‌های خمیده به طول 8 تا 15 سانتی‌متر و به عرض 2 تا 2/5 سانتی‌متر که در هنگام رسیدن در درون آن ماده‌ای خمیری و آبدار و اسیدی و دارای فیبر تشکیل می‌شود
حوزه موضوعی: گیاهان دارویی
Tamarindus indica, Tamarindus officinalis
تنها گونة تمر هندی به شکل درختی به ارتفاع 12 تا 18 متر با برگ‌های دائم به رنگ سبز روشن و مرکب و شانه‌ای و با گل‌های زرد و قرمز به عرض 2/5 سانتیمتر و دارای پنج گلبرگ گل‌آذین خوشه‌ای و میوة باقلایی ناشکوفا به طول 12 تا 15 سانتیمتر و دارای بخش گوشتی خمیری و اسیدی در درون
حوزه موضوعی: گیاهان دارویی
Tamarindus officinalis
Tamarindus indica
حوزه موضوعی: گیاهان دارویی
Tamarix
سرده‌ای از گزیان درختی یا درختچه‌ای همیشه‌سبز یا خزان‌دار با حدود 50 تا 60 گونه که بومی نواحی خشک اوراسیا یا افریقا هستند و معمولاً در خاک‌های شور می‌رویند و میتوانند شرایط قلیایی را نیز تحمل کنند؛ برگ‌های آنها فلس‌مانند است و در طول ساقه با هم هم‌پوشانی دارند و معمولاً از نمک پوشیده شده‌اند و گل‌هایشان از سفید تا صورتی است که در سنبله‌های متراکم قرار دارند
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
Tamarix aphylla
گونه‌ای گز به شکل گیاهی درختی به بلندی حداکثر 12 متر و بی‌کرک با غده و برگ‌های غلافی و گل‌آذین خوشه‌ای به طول 2 تا 7 سانتی‌متر و پهنای 4 تا 7 میلی‌متر و 5 تا 7 پرچم و پنج گلبرگ‌ زوداُفت و به رنگ صورتی یا صورتی مایل به سفید
حوزه موضوعی: گیاهان دارویی
tambourine, timbrel, tabor
یکی از سازهای خانوادۀ طبل‌های طوقه‌ای یک‌طرفه با بدنۀ چوبی که در طوقۀ آن حلقه‌ها یا زنگوله‌هایی فلزی تعبیه شده ‌است که با برخورد به هم و بدنۀ طوقه صدا ایجاد می‌کنند
حوزه موضوعی: موسیقی
فشردن سابۀ قهوه در سبد قهوۀ دستگاه اسپرسو (espresso machine)
حوزه موضوعی: علوم و فنّاوری غذا- قهوه‌پژوهی
دستگاهی مجهز به یک موتور ارتعاش‌دهنده و دو بازویی و یک شمشۀ چوبی به ابعاد دویست در هفتادوپنج میلی‌متر و طولی برابر با سطح مقطع راه که از آن برای تسطیح و خروج هوا از داخل بتن و ایجاد شیب عرضی مناسب استفاده می‌شود
حوزه موضوعی: حمل‌ونقل درون‌شهری ـ جاده‌ای
tamper-evident packaging
tamper-resistant packaging
حوزه موضوعی: مهندسی بسپار- مجموعة بسته‌بندی
tamper-proof packaging
tamper-resistant packaging
حوزه موضوعی: مهندسی بسپار- مجموعة بسته‌بندی
tamper-resistant packaging, TRP, tamper-evident packaging, tamper-proof packaging
نوعی بسته‌بندی با طراحی ویژه که موجب می‌شود کاربر غیرمجاز نتواند به محتوای بسته دست یابد یا آن را دست‌کاری کند
حوزه موضوعی: مهندسی بسپار- مجموعة بسته‌بندی
tamper, coffee tamper
افزاره‌ای برای فشردن سابۀ قهوه در سبد قهوۀ دستگاه اسپرسو (espresso machine)
حوزه موضوعی: علوم و فنّاوری غذا- قهوه‌پژوهی
تسطیح سطح روسازی صلب و خارج کردن هوا از داخل بتن و ایجاد شیب عرضی مناسب
حوزه موضوعی: حمل‌ونقل درون‌شهری ـ جاده‌ای
فرایند متراکم کردن پارسنگ در زیر ریل‌بند برای ایجاد ظرفیت باربری و حفظ تراز هندسی خط آهن
حوزه موضوعی: حمل‌ونقل ریلی
tamping 3
فرایند فشردن سابۀ قهوه در سبد قهوۀ دستگاه اسپرسو (espresso machine)
حوزه موضوعی: علوم و فنّاوری غذا- قهوه‌پژوهی
tamping bar, lollipop
میله‌ای بلند که انتهای آن پهن است و از آن در زیرکوبی استفاده می‌کنند
حوزه موضوعی: حمل‌ونقل ریلی
وسیله‌ای کلنگ‌‌مانند که از آن در زیرکوبی دستی استفاده می‌کنند
حوزه موضوعی: حمل‌ونقل ریلی
وسیله‏ای در دو سر واگن یا لوکوموتیو که با مستهلک کردن انرژی ضربه‏ای قطار، در هنگام حرکت یا عملیات تنظیم، از صدمه دیدن واگن‌ها و لوکوموتیوها جلوگیری کند
حوزه موضوعی: حمل‌ونقل ریلی
سرده‌ای از تمیسیان بالاروندۀ علفی با برگ‌های قلبی‌شکل و آرایش مارپیچی و میوه‌های ستۀ قرمز درخشان
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
شتاب‌دهنده‌ای ایستابرقی/ الکترواستاتیکی که در آن یون‌های منفی هیدروژن از پتانسیل زمین تا پتانسیل زیاد شتاب می‌گیرند و سپس با گذار از محفظه‌ای گازی یا برگه‌ای نازک، هر دو الکترونِ یون از آن کنده می‌شوند و پروتون باقی‌مانده مجدداً شتاب می‌گیرد و به پتانسیل زمین می‌رسد
حوزه موضوعی: فیزیک‏