واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 1127
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 60646
depropagation
فرایند قطع پیاپی زنجیر بسپار در هنگام وابسپارش که به تشکیل تکپار منتهی می‏شود
حوزه موضوعی: شیمی، مهندسی بسپار، مهندسی بسپار ـ علوم و فنّاورى رنگ
deexcitation
رفتن الکترون از لایۀ تراز با انرژی بالاتر به لایۀ تراز با انرژی پایین‏تر
حوزه موضوعی: شیمی، مهندسی بسپار
مرحله‌ای در چرخۀ ضربان قلب، پیش‌از انقباض دهلیزی که در آن بطن‌ها به آرامی پر می‌شوند
حوزه موضوعی: علوم پایۀ پزشکی
نگاه کنید به: واقعیت برافزوده
حوزه موضوعی: رایانه و فنّاوری اطلاعات‏
واحد بیست‌‌پایی
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل دریایی
نگاه کنید به: واپایش با برنامۀ اندوخته
حوزه موضوعی: مهندسی مخابرات
cloud-to-cloud discharge, intercloud discharge
تخلیۀ الکتریکی میان دو ابر با بارهای ناهمنام
حوزه موضوعی: علوم جَوّ
deinterleaver
افزاره‌ای متناظر با بُرزن که دنبالۀ بیت‌ها را به آرایش اولیۀ آنها بازمی‌گرداند
حوزه موضوعی: مهندسی مخابرات
depolymerization
فرایند تجزیۀ ترکیبات درشت‏مولکولی به ترکیبات نسبتاً ساده‏تر
حوزه موضوعی: شیمی، مهندسی بسپار، مهندسی بسپار ـ علوم و فنّاورى رنگ
dependence
نوعی رابطه میان امور واقع (facts) که بر اتکای معرفتی یا مفهومی یا هستی‌شناختی یک جزء‌ بر جزء دیگر دلالت می‌کند
حوزه موضوعی: فلسفه
حالتی که به‌صورت مجموعه‌ای از علائم رفتاری و شناختی و کاراندام‌شناختی بروز می‌کند و ناشی از مصرف مداوم مواد استنشاقی است
حوزه موضوعی: اعتیاد
substance dependence
نگاه کنید به: وابستگی شیمیایی
حوزه موضوعی: اعتیاد، روان‏شناسی
نام سازمانی که پدیدآور، رسماً به آن وابسته است
حوزه موضوعی: علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی
نیاز روانی و گاهی جسمی به مصرف الکل یا مواد یا دارو به‌رغم پیامدهای منفی آن متـ . وابستگی به مواد substance dependence
حوزه موضوعی: اعتیاد، روان‏شناسی
نگاه کنید به: به‌هم‌وابستگی
حوزه موضوعی: علوم سیاسی و روابط بین‌الملل
epistemic dependence
نوعی وابستگی که در آن شناخت امری بدون شناخت امری دیگر میسر نیست؛ مثلاً علم به روشن بودن اجاق گاز مستلزم داشتن برخی تجربه‌های حسی است، ازجمله حس کردن گرما یا دیدن شعلة آتش
حوزه موضوعی: فلسفه
conceptual dependence
نوعی وابستگی که در آن مفهومِ امری بدون شناختن مفهومِ امری دیگر میسر نیست؛ مثلاً مفهوم «عزب» تنها از طریق شناخت مفهوم «مرد» امکان‌پذیر است
حوزه موضوعی: فلسفه
ontological dependence
نوعی وابستگی که در آن وجود یک موجود، به لحاظ منطقی یا مابعدالطبیعی، وابسته به وجود موجودی دیگر است؛ مثلاً برای اینکه سایه‌ای بر سطحی بیفتد باید سطحی وجود داشته باشد
حوزه موضوعی: فلسفه
dependence potential
قابلیت یک ماده در ایجاد وابستگی‌های دارویی یا جسمانی یا روانی در فرد متـ . اعتیادآوری addictive potential
حوزه موضوعی: اعتیاد
فرایند یا نتیجۀ تشکیل رابطه پایه و پیرو میان دو بند متـ . پیروسازی
حوزه موضوعی: زبان‏شناسی
devernalization
عمل وابهاره کردن
حوزه موضوعی: کشاورزی- علوم باغبانی
از بین بردن تأثیر بهاره شدن بذر
حوزه موضوعی: کشاورزی- علوم باغبانی
lookthrough
روشی در جنگ الکترونیکی برای تعیین کارایی اختلال‌گر ازطریق اندازه‌گیری مؤلفه‌های رادار هدف‌گیری‌شده
حوزه موضوعی: علوم نظامی
بررسی جامع فعالیت‌های ارتباطی درون‌سازمانی و برون‌سازمانی و تطبیق آنها با سیاست‌ها و مقررات و معیارهای سازمان
حوزه موضوعی: روابط‌عمومی و تبلیغات بازرگانی
نوعی واپاشی خودبه‏خودی هسته‏های پرتوزا که در آن ذرۀ آلفا از هستۀ مادر گسیل می‌شود متـ . فروپاشی آلفازا alpha disintegration
حوزه موضوعی: فیزیک‏
تبدیل پرتوزایی یک نوکلئید که در آن عدد اتمی به اندازۀ یک واحد کاهش یا افزایش یابد، اما عدد جِرمی تغییر نکند
حوزه موضوعی: شیمی
فرایند برخورد یک نوترینو با یک نوترون که در آن پروتون و الکترون تولید می‌شود
حوزه موضوعی: فیزیک‏
نوعی واپایشی پرتوزا که در آن از هستۀ مادر الکترون مثبت گسیل می‌شود
حوزه موضوعی: فیزیک‏
نوعی واپاشی پرتوزا که در آن از هستۀ مادر الکترون منفی گسیل می‌شود
حوزه موضوعی: فیزیک‏
نوعی خوردگی مرزدانه‌ای که براثر تغییرات متالورژیکی در ناحیۀ جوشکاری به وجود می‌آید
حوزه موضوعی: جوشکاری و آزمایش‌های غیرمخرب، خوردگی