واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 1959
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 60646
atrophy, atrophia
تحلیل‏رفتگی یاخته یا بافت یا عضوی که رشد بهنجار داشته است
حوزه موضوعی: پزشکی
yellow atrophy, massive hepatic necrosis
بافت‌مردگی گسترده در کبد که در نتیجۀ آن بافت کبد نرم می‌شود و به رنگ‌های سبز یا زرد درمی‌آید
حوزه موضوعی: علوم پایۀ پزشکی
cavity 4
منطقه‏ای با شارش وارون، درست در بادسوی هر مانع یا کوه
حوزه موضوعی: علوم جَوّ
محفظه‌ای با دیواره‌های درونی سیاه و روزنه‌ای کوچک که تابش‌های الکترومغناطیسی به آن وارد یا از آن خارج می‌شوند و تقریباً مانند تابش جسم سیاه رفتار می‌کند
حوزه موضوعی: فیزیک‏
cavity resonator
فضایی در رسانای فلزی بسته که براثر برانگیختگی در بسامدهای خاصی به‌صورت چشمۀ نوسانات الکترومغناطیسی عمل می‌کند
حوزه موضوعی: فیزیک‏
محفظۀ قالب که درون آن مواد شکل‏پذیر ریخته شود
حوزه موضوعی: مهندسی مواد و متالورژی
حمل‏ونقل دریایی فضایی که براثر جابه‌جایی کشتی خالی می‌شود و با آبی که در دو پهلوی کشتی جریان دارد پر می‌شود فیزیک‏ ایجاد تعداد بسیار زیادی حباب کوچک و از بین رفتن ناگهانی آنها در مایعی که فشار آن به‌شدت و به‌تندی تغییر می‌کند
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل دریایی، فیزیک‏
افزایش نابهنجار گودی کمر در ستون مهره‏ها
حوزه موضوعی: پزشکی
meander niche, wall niche
فضای هلالی‌شکل در دیوارۀ رود که براثر فرسایش جانبی رودخانه به وجود آمده ‌است
حوزه موضوعی: زمین‏شناسی
تودۀ نفوذی آذرین همساز با لایه‏بندی که شکلی عدس‏مانند دارد و در بخش میانی به دلیل نشست سنگ زیرین دارای فروافتادگی است
حوزه موضوعی: زمین‏شناسی
excavation 2
کشف و بازیابی روشمند و علمی بقایای فرهنگی و مادی ازطریق داده‏های حاصل از فعالیت‌های گذشتۀ انسان
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
کاوشی محدود برای شناخت ویژگی‌های یک محوطة باستانی در پاسخ به پرسش‌های پژوهشی
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
training excavation
کاوشی که دانشگاه‌ها، برای آموزش مبانی روش‌شناسی باستان‌شناسی به دانشجویان، انجام می‌دهند
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
horizental area excavation, clearing excavation, horizental explosure
کاوشی که هدف آن شناخت ساختار افقی یک محوطۀ باستانی و الگوی پراکندگی یافته‌های آن است
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
electromagnetic prospecting
نگاه کنید به: برداشت الکترومغناطیسی
حوزه موضوعی: ژئوفیزیک
quadrant excavation
روشی برای کاوش محوطه‌های مدور، مانند گورتپه‌ها، بر پایۀ تقسیم محوطه به چهار بخش برابر و کاوش یک‌درمیان آنها متـ . روش چهاربخشی quadrant method
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
نگاه کنید به: کاوش درون‌تراشه‌ای
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
بازیابی توالی‌های دِنا یا رِنا یا پروتئین در پایگاه‌های اطلاعاتی با بهره‌گیری از ابزارهای مناسب جستجو متـ . کاوش درتراشه
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
organic excavation
روشی در کاوش که بدون تاشه‌بندی و براساس پیدا شدن بخشی از یک پدیدار، مانند دیوار یا کف و با حفاری در امتداد آن پدیدار درنهایت می‌توان کل نقشۀ اثر را ترسیم کرد
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
مطالعۀ زمین به‌منظور اکتشاف منابع زیرسطحی با استفاده از روش‌های الکتریکی متـ . اکتشاف زمین‌الکتریکی geoelectrical exploration
حوزه موضوعی: ژئوفیزیک
نگاه کنید به: اکتشاف زمین‌گرمایی
حوزه موضوعی: ژئوفیزیک
grid system excavation
روشی در کاوش که در آن مربع‌هایی به اندازه‌های منظم و یکسان بر روی محوطه ایجاد می‌کنند و آنها را غالباً با بازوهایی که بینشان قرار دارد از یکدیگر جدا می‌سازند متـ . کاوش هندسی geometric excavation روش ‌ویلر Wheeler method, Wheeler system روش شبکه‌ای ویلر box-grid system
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
penetrating excavation
کاوشی که نمای عمودی یک محوطه را نمایان می‌کند
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
total excavation
کاوش کامل یک محوطۀ باستان‌شناختی، عمدتاً شامل فضاهای محدود و کوچک مانند گورتپه‌ها و اردوگاه‌ها
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
selective excavation
کاوش در بخش‌هایی از محوطۀ باستانی با استفاده از شیوه‏های نمونه‏برداری یا ایجاد مربعات دقیقاً گزینش‏شده
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
lateral excavation, extensive excavation
کاوش یا گشودن بخش‌های بزرگی در حفاری شامل سازه‏ها و معماری‌های لایه‏های زیرین و به نمایش گذاشتن آنها
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
seismic prospecting
نگاه کنید به: اکتشاف لرزه‌ای
حوزه موضوعی: ژئوفیزیک
open area excavation, area excavation
گونه‏ای کاوش محوطه‏های باستان‏شناختی با استفاده از کارگاه‌های وسیع
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
magnetic prospecting
مکان‌یابی نهشته‌های مغناطیسی با اندازه‌گیری هوابُرد یا زمینی تغییرات میدان مغناطیسی زمین
حوزه موضوعی: ژئوفیزیک
salvage excavation
کاوشی که در حیطۀ باستان‌شناسی نجات انجام می‌گیرد
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی