واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 828
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 60646
factorial n
حاصل‌ضرب اعداد صحیح از 1 تا n متـ . فاکتوریل n
حوزه موضوعی: ریاضی
نگاه کنید به: تجزیه به عامل‌ها
حوزه موضوعی: ریاضی
کنش کنشگر اجتماعی ‌(social actor) در حوزۀ علوم اجتماعی و اثرات آن
حوزه موضوعی: جامعه‌شناسی
insulation 1
ماده‏ای که برای عایق‏بندی و جلوگیری از انتقال گرما یا برق یا صوت به کار می‏رود
حوزه موضوعی: فیزیک‏
insulator
هریک از توالی‌های دِنا که به پروتئین‌های ویژه متصل می‌شوند و مرز نواحی فعال و غیرفعال را مشخص می‌کنند متـ . عنصر مرزبند boundary element عایق فامینه‌ای chromatin insulator
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
bonnet liner, hood liner
عایق صوتی که برای کاهش شنیده شدن صدای موتور در زیر در موتور نصب می‌شود
حوزه موضوعی: قطعات و اجزای خودرو
third rail insulator
قطعه‌ای نارسانا که مجموعۀ ریل سوم و زین آن را در جای خود نگه می‌دارد و از انتقال برق به خط جلوگیری می‌کند
حوزه موضوعی: حمل‌ونقل ریلی
قطعه‌ای عایق که در درز ریل قرار می‌گیرد تا دو سر ریل‌های مجاور را از یکدیگر جدا کند
حوزه موضوعی: حمل‌ونقل ریلی
spark plug insulator, ceramic insulator, insulator
قطعه‌ای سرامیکی معمولاً از جنس آلومینا (A1203) که مانع از تخلیۀ الکتریکی بین الکترود مرکزی و پوستۀ بیرونی شمع می‌شود
حوزه موضوعی: قطعات و اجزای خودرو
chromatin insulator
نگاه کنید به: عایق 2
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
جلوگیری از انتقال الکتریسته یا گرما یا صوت از ناحیه‏ای به ناحیۀ دیگر
حوزه موضوعی: فیزیک‏
نگاه کنید به: عایق‏کاری
حوزه موضوعی: عمومی
isolation 4 (fr.)
عمل پوشاندن محلی مانند بام و استخر، با پوشش خاص برای جلوگیری از نفوذ آب متـ . عایق‏بندی
حوزه موضوعی: عمومی
liturgical work
هریک از متونی که از آنها در مراسم عبادی و نیایش‌های یک دین استفاده می‌شود
حوزه موضوعی: علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی
واحد تشکیل‏دهندۀ جمله که ساختاری بزرگ‌تر از انگاره با طول‌های متفاوت دارد
حوزه موضوعی: موسیقی
referring expression
اسم یا گروهی اسمی که مصداق آن برای مخاطب قابل‌ تشخیص است
حوزه موضوعی: زبان‏شناسی
algebraic expression
عبارت حاصل از تعدادی متناهی از اعمال جمع و تفریق و ضرب و تقسیم و به توان رساندن بر روی نمادهایی که معرف اعدادند
حوزه موضوعی: ریاضی
referential expression
عبارتی که به شیء خاص اشاره می‌کند
حوزه موضوعی: زبان‏شناسی
1. محقق کردن ساختار عبارات یک اثر موسیقایی در اجرا 2. ساختار عبارت
حوزه موضوعی: موسیقی
پرواز هواگرد به‌سوی هدف به‌قصد شلیک به آن
حوزه موضوعی: علوم نظامی
innocent passage
عبوری که در نتیجۀ آن ضرر و زیان و تهدیدی متوجه امنیت و منافع ملی کشور ساحلی نشود
حوزه موضوعی: جغرافیای سیاسی، علوم سیاسی و روابط بین‌الملل
antique
1. ویژگی شی‏ء متعلق به دوران پیشین و دارای ارزش هنری یا تاریخی 2. شی‏ء متعلق به دوران پیشین و دارای ارزش هنری یا تاریخی
حوزه موضوعی: عمومی
hot running, running hot, running sharp
جلو بودن حرکت از برنامه در سامانه‌های حمل‌ونقل زمان‌بندی‌شده که سبب کاهش مطلوبیت حمل‌ونقل عمومی می‌شود
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل درون‌شهری-جاده‌ای
horizontal equity
یکسانی دسترسی و بهره‌مندی از مراقبت سلامت به شرط یکسان بودن نیاز سلامت
حوزه موضوعی: مدیریت سلامت
distributive justice
باوری نزد کودکان مبتنی بر اینکه پاداش‌ها و تنبیه‌ها به‌طور برابر و منصفانه توزیع می‌شوند
حوزه موضوعی: روان‏شناسی
توزیع امکانات سلامت متناسب با نیازهای جمعیت برای دستیابی به آسایش
حوزه موضوعی: مدیریت سلامت
immanent justice
باور کودک به اینکه قوانین ثابت و غیرقابل‌تخطی‌اند و هرکس کار نادرستی انجام دهد، صرف‌نظر از اینکه آن را در چه شرایطی انجام داده باشد، خودبه‌خود مجازات خواهد شد
حوزه موضوعی: روان‏شناسی
procedural justice
بی‌طرفی در فرایند اتخاذ یک تصمیم
حوزه موضوعی: روان‏شناسی
territorial justice
عدالت اجتماعی اعمال‌شده در واحدهای سرزمینی به‌طوری‌که به توزیع عادلانۀ منابع سرزمینی منجر شود
حوزه موضوعی: حقوق، جغرافیای سیاسی
vertical equity
بهره‌مندی از مراقبت متناسب با نیازهای سلامت و مشارکت متناسب با درآمد
حوزه موضوعی: مدیریت سلامت