واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 121
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 60646
ناحیۀ عمیقی از دریا که بعد از فلات قاره واقع شده است
حوزه موضوعی: اقیانوس‌شناسی
deep structure, underlying structure
سطح بازنمود بنیادی و انتزاعی ساخت نحوی جمله در دستور زایشی‏ـ گشتاری
حوزه موضوعی: زبان‏شناسی
بازشدگی یا شکاف عمیق در پوستۀ زمین
حوزه موضوعی: جغرافیا، زمین‌شناسی
کاربرد روش‌های القای الکترومغناطیسی برای تعیین رسانندگی الکتریکی زمین با استفاده از تغییرات زمین‌مغناطیسی طبیعی
حوزه موضوعی: ژئوفیزیک
گودال باریک و کشیده در بستر عمیق دریا در زون‌های فُرورانش
حوزه موضوعی: زمین‏شناسی
bathyal
ویژگی ناحیه‌ای با عمق 200 تا 4000 متر
حوزه موضوعی: اقیانوس‌شناسی
gel
پراکنه‏ای به‌صورت محلول تعلیقی یا بسپاری که رفتاری مانند جامد کشسان یا نیمه‏جامد دارد
حوزه موضوعی: شیمی، مهندسی بسپار، مهندسی بسپار ـ علوم و فنّاورى رنگ
gelation 1
تشکیل شدن ژل از سُل
حوزه موضوعی: شیمی، مهندسی بسپار، مهندسی بسپار ـ علوم و فنّاورى رنگ
gelation 2
تشکیل دادن ژل از سُل
حوزه موضوعی: شیمی، مهندسی بسپار، مهندسی بسپار ـ علوم و فنّاورى رنگ
نوعی پروتئین که از پوست و استخوان و برخی دیگر از قسمت‌های بدن حیوانات به دست می‏آید
حوزه موضوعی: علوم و فنّاوری غذا، گردشگری و جهانگردی
gelatinous, jellylike, gelatine like
ویژگی بافت مادۀ غذایی دارای ژلاتین یا شبیه به آن
حوزه موضوعی: علوم و فنّاوری غذا، گردشگری و جهانگردی
فرایند به هم خوردن نظم مولکولی درون ریزدانه‌های نشاسته براثر حرارت دادن آن در آب
حوزه موضوعی: علوم و فنّاوری غذا‏
gelling, gellation
فرایند تشکیل ژل براثر لخته‌شدگی سل یا انبوهش ذرات
حوزه موضوعی: علوم و فنّاوری غذا‏
نگاه کنید به: ژرفای موازنۀ کربنات
حوزه موضوعی: زمین‏شناسی
gene
واحد کارکردی وراثت که جایگاه خاصی را در فام‏تن اشغال می‏کند
حوزه موضوعی: زیست‏شناسی
dominant gene
ژنی که عامل صفت بارز است
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
antisense gene
ژنی که رِنای پادمعنا را رمزگـذاری می‌کند
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
secretor 2, secretor gene
ژنی بارز بر روی فام‌تن‌های غیرجنسی که عامل انتقال صفتی است که سبب ایجاد پادگن‌های گروه‌های خونی ABO در بزاق یا دیگر ترشحات بدن شخص حامل می‏شود
حوزه موضوعی: زیست‏شناسی
هر ژن جهش‌یافته‌ای که میزان جهش‌های خودبه‌خودی را در ژن‌های دیگر افزایش می‌دهد متـ . جهش‌افزا mutator
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
antimutator gene
هر ژنی که میزان جهش‌های خودبه‌خودی را در ژن‌های دیگر کاهش می‌دهد متـ . جهش‌کاه anti-mutator
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
obesity gene
ژنی که صفات مربوط به افزایش وزن را مهار می‌کند
حوزه موضوعی: تغذیه
housekeeping gene, HK, reference gene
هر ژنی که به‌صورت سازنده در یاختۀ فعال معینی بیان می‌شود و بیان آن برای فعالیت طبیعی یاخته ضروری است متـ . ژن نهادی constitutive gene
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
epistatic gene
ژنی که بیان آن مانع بیان یک یا چند ژن دیگر می‌شود
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
microRNA gene, mir gene
ژنی که ریزرِنا را رمزگذاری می‌کند
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
hypostatic gene
ژنی که بیان آن در حضور ژن دیگر متوقف می‌شود
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
1. هریک از ژن‌های بارز در حالت ناخالص و ژن‌های نهفته در حالت خالص که باعث مرگ شود 2. ژنی که براثر انباشت جهش‌ها یا وجود جهش‌ کُشنده ممکن است به مرگ موجود حامل منجر شود متـ . دگرۀ کُشنده lethal allele
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
heat-shock gene
هریک از ژن‌هایی که در موجودات زنده با افزایش دما فعال می‌شوند
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
reporter gene
ژنی که با اتصال به توالی‌های تنظیمی خاص قابل بیان است و فعالیت و بیان آن را می‌توان مشاهده کرد
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
constitutive gene
نگاه کنید به: ژن خانه‌دار
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
recessive gene
ژنی که فقط در حالت جورتخمی در رُخ‌نمود ظاهر می‌شود، و در حالت ناجورتخمی نهفته باقی می‌ماند
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏