واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 113
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 60646
نزدیک‏نمایی موضوع با تغییر فاصلۀ کانونی عدسی زوم
حوزه موضوعی: سینما و تلویزیون
نوعی عدسی با فاصلۀ کانونی متغیر که از آن برای دورنمایی و نزدیک‏نمایی موضوع، بدون نیاز به حرکت دوربین، استفاده می‏شود
حوزه موضوعی: سینما و تلویزیون
zoom out, zoom back
دورنمایی موضوع با تغییر فاصلۀ کانونی عدسی زوم
حوزه موضوعی: سینما و تلویزیون
نمایی که به‌کمک عدسی زوم (zoom) گرفته می‏شود و در آن، بدون نیاز به حرکت دوربین، پهنۀ رویداد بازتر یا بسته‏تر می‏شود
حوزه موضوعی: سینما و تلویزیون
تمایل بسیار شدید یا فعال انسان به جماع با حیوانات
حوزه موضوعی: روان‏شناسی
هر یافتۀ هنری مربوط به دوران باستان که در آن پیکر حیوان به‌نحوی بازنمایی شده باشد
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
ترس مرضی از حیوانات
حوزه موضوعی: روان‏شناسی
سرده‌ای از نواریان اغلب چندسالۀ علفی با حدود دوازده‌ گونه که بر روی بسترهای شنی یا خورها به‌صورت غوطه‌ور یا تاحدودی شناور می‌رویند؛ برگ‌های این گیاهان به‌صورت نوار بلند سبز روشنی است که حدود یک سانتیمتر پهنا دارد و ساقۀ کوتاه آنها از زمین‌ساقه‌ای سفید و منشعب میروید؛ گل‌های آنها در غلاف قاعدۀ برگ‌ها احاطه شده است
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
Zosteraceae
تیره‌ای از قاشق‌واش‌سانان علفی دریایی چندساله با سه سرده و هجده گونه که در بیشتر دریاهای نواحی معتدل به‌صورت غوطه‌ور می‌رویند؛ زمین‌ساقۀ آنها زیرزمینی خزنده یا غده‌ای و ساقۀ آنها پهن و برگ‌هایشان خطی و غلاف‌دار است و گل‌های تکجنسی آنها در ردیف‌های عمودی در غلاف برگ در یک طرف ساقه میشکفد و فاقد گُل‌پوش است
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
Zwitterion
dipolar ion
حوزه موضوعی: شیمی
مربوط ‌به گونه
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
استخوانی چهاروجهی که برجستگی گونه و دیوارۀ جانبی و لبۀ کاسۀ چشم و دوسوم قدامی قوس گونه را تشکیل می‌دهد
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
کاشتینه‌ای درون‌استخوانی، بلند و پیچی‌شکل، که در ناحیۀ نزدیک به استخوان گونه‌ای جانشین یک دندان آسیا می‌شود
حوزه موضوعی: پیوند
zygomatic process of maxilla, malar process
برجستگی نامنظمی در استخوان بَرواره که محل اتصال به استخوان گونه است
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
zygomatic region, regio zygomatica
ناحیه‌ای بر روی برجستگی استخوان گونه
حوزه موضوعی: علوم تشریحی
درز حاصل از اتصال گونه‌سازۀ بَرواره با استخوان گونه
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
ویژگی گلی که دارای یک صفحۀ تقارن است متـ . نامنظم irregular, bilateral 2
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
zygomorphous
zygmorphic
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
Zygophyllaceae
تیره‌ای از قیچ‌سانان اغلب درختچه‌ای یا درختی کوچک با 30 سرده و 235 گونه که بیشتر در محیط‌های بیابانی یا نواحی شور معتدل و نواحی گرمسیری می‌رویند؛ برگ‌های آنها به شکل متقابل یا مارپیچ و گل‌های پنج‌قسمتی آنها معمولاً دارای ده بساک است که هرکدام یک غده و یک نوش‌جای (nectary disk) مشخص دارد
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
Zygophyllales
راسته‌ای از گیاهان گل‌دار علفی یا درختچه‌ای به‌ندرت نیمه‌انگلی با دو تیره و 27 سرده و حدود 300 گونه که عمدتاً در نواحی گرمسیری و خشک معتدل یا نواحی شور می‌رویند؛ گل‌های زیبای این راسته دارای گُل‌پوشی معمولاً پنج‌قسمتی با غدد شهددار برای گرده‌افشانی به‌وسیلۀ زنبور است
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
Zygophyllum
سرده‌ای از قیچیان یکسالۀ علفی یا چندسالۀ بوته‌ای با حدود 50 گونه که در نواحی خشک و نیمه‌خشک افریقا و مدیترانه و آسیای میانه و استرالیا می‌رویند؛ شاخه‌های آنها گوشتی و بدون کرک و برگ‌هایشان اغلب متقابل و ساده و معمولاً دمبرگ‌دار یا بدون دمبرگ و گوشتی و بدون کرک است؛ گل‌های آنها منفرد و جانبی و معمولاً دُمگل‌دار با یک مرکز سبز و حاشیۀ غشایی است
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
zygote
یاخته‌ای دولاد که از آمیزش کامه‌های تک‌لاد نر و ماده حاصل می‌شو متـ . تخم * از آنجا که «تخم» در برابر واژه‌های بیگانۀ متعدد به کار می‌رود فرهنگستان برای خاص کردن «zygote» واژۀ «زاگ» را برگزیده است. «زاگ» از زایگ (zāyag) پهلوی به معنی فرزند گرفته شده که مطابق با قواعد تحول‌آوایی به‌صورت زاگ، بازسازی شده است.
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
zygote intrafallopian transfer, ZIFT
انتقال تخم (zygote) یا تخم‌ها به درون لولۀ فالوپ
حوزه موضوعی: علوم سلامت