واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 113
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 60646
zithers, simple chordophones
خانواده‏ای از زه‏صداها با محملی به شکل‌های مختلف برای زه‏ها با یا بدون تشدیدکننده که در آنها تشدیدکننده در صورت وجود، الزاماً جزء جدایی‏ناپذیر ساز محسوب نمی‏شود متـ . زیترها
حوزه موضوعی: موسیقی
Ziziphora
سرده‌ای از نعنائیان شامل گیاهان علفی یک‌ساله یا چندساله با قاعدۀ چوبی و راست و افراشته یا خیزان و معطر با برگ‌های تخم‌مرغی یا مستطیلی و نیزه‌ای و چرخه‌های گل جدا از یکدیگر یا نزدیک به هم به شکل گل‌آذین و سنبله‌ یا کله‌ای و کاسۀ گل لوله‌ای و دارای 13 رگه با دندانه‌های نزدیک به هم و حلقۀ کرک در گلو و دو عدد پرچم بارور
حوزه موضوعی: گیاهان دارویی
Ziziphora clinopodioides
گونه‌ای کاکوتی به شکل بوته‌ای چندساله با شاخه‌های منشعب و ساقه‌های خوابیده و خیزان یا راست و برگ‌های بیضوی و سرنیزه‌ای به طول 10 تا 15 و به عرض 2 تا 5 میلی‌متر و گل‌آذین تخم‌مرغی‌ـ کروی آن دارای چرخه‌های نزدیک به هم در انتهای شاخه‌ها و با گل‌های سفید یا صورتی یا بنفش
حوزه موضوعی: گیاهان دارویی
Ziziphora persica
گونه‌ای کاکوتی به شکل علفی یک‌ساله پوشیده از کرک‌های کوتاه زبر با ساقۀ به ارتفاع 5 تا 20 سانتی‌متر و معمولاً در محل گره‌ها دارای انشعاب و با برگ‌های خطی و سرنیزه‌ای یا بیضوی باریک و گل‌آذین سنبلۀ انتهایی آن تخم‌مرغی باریک و جام گل آن آبی‌ـ بنفش یا آبی کم‌رنگ به طول 10 تا 12 میلی‌متر
حوزه موضوعی: گیاهان دارویی
Ziziphora tenuior
گونه‌ای کاکوتی به شکل علفی یک‌ساله با کرک‌های کوتاه و زبر و ساقۀ به طول 5 تا 15 سانتی‌متر که ممکن است ساده یا بسیار منشعب باشد و برگ‌های آن خطی یا خطی‌ـ سرنیزه‌ای است و گل‌آذین سنبلۀ انتهایی آن متراکم و بلند و جام گل آن یاسمنی و بنفش و به طول 8 تا 10 میلی‌متر
حوزه موضوعی: گیاهان دارویی
Ziziphus
سرده‌ای از عنابیان درختچه‌ای یا درختی کوچک خاردار خزان‌دار یا همیشه‌سبز با 40 گونه که در مناطق معتدل و نیمه‌گرمسیری جهان می‌رویند؛ برگ‌های آنها کامل با آرایش متناوب و دارای سه رگبرگ اصلی قاعده‌ای است و گل‌هایشان کوچک و سبز متمایل به زرد و میوه‌های آنها شفت خوراکی و اغلب خیلی شیرین است
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی- علوم گیاهی
Ziziphus jujuba
گونه‌ای عناب به شکل درختچه‌ به ارتفاع حداکثر 8 متر با شاخه‌های گسترده و سخت و سفت با پوست قهوه‌ای و گوشوارک‌های خارمانند و برگ‌هایی به طول 1 تا 4 سانتی‌متر و مستطیلی‌ـ تخم‌مرغی یا سرنیزه‌ای پهن و نوک‌گرد یا تقریباً نوک‌تیز و دندانه‌ای‌ـ اره‌ای در حاشیه و گل‌های آن معمولاً در مجموعه‌های 3 تا 5 تایی در محور برگ‌ها ظاهر می‌شوند و میوۀ مستطیلی ـ تخم‌مرغی و گوشتی به رنگ قرمز یا سیاه دارد متـ . عناب 1 jujube, jujuba
حوزه موضوعی: گیاهان دارویی
Ziziphus spina-christi, Christ's Thorn Jujube
درخت یا درختچۀ همیشه‌سبز یا خزان‌کننده به ارتفاع 3 تا 8 متر، خاردار با برگ‌های متناوب تخم‌مرغی یا بیضوی یا مستطیلی یا گاه گرد و صاف یا با دندانۀ هلالی و گل‌های سفید در حاشیه به قطر 4 تا 7 میلی‌متر و با میوۀ شفت به قطر 1 تا 20 سانتی‌متر به رنگ‌های زرد یا قرمز یا نارنجی یا سبز متـ . کُنار
حوزه موضوعی: گیاهان دارویی
ZK proof
zero knowledge proof
حوزه موضوعی: رمزشناسی
ZLD
zero liquid discharge
حوزه موضوعی: مهندسی محیط‌زیست و انرژی
کمربندی فرضی بر کرۀ آسمان که شامل 12 صورت فلکی است و دایره‏البروج از میان آن می‏گذرد
حوزه موضوعی: نجوم‌
Zodiacal Catalogue/ zodical catalogue, ZC
فهرستی شامل موقعیت و قدر و ردۀ طیفی و حرکت خاصۀ (proper motion) 3539 ستاره که حداکثر حدود 8 درجه از دایره‌البروج فاصله دارند
حوزه موضوعی: نجوم‌
ابری از غبار که صفحۀ منظومۀ شمسی را فراگرفته است و باعث ایجاد نور منطقـه‌البروجی می‌شود
حوزه موضوعی: نجوم‌
نور پخشیده و ضعیفی که در منطقه‌البروج دیده می‌شود و ناشی از بازتاب نور خورشید از غبارهای موجود در منظومۀ شمسی است
حوزه موضوعی: نجوم‌
zodical catalogue
Zodiacal Catalogue
حوزه موضوعی: نجوم‌
باد یا مؤلفۀ باد در امتداد مدار جغرافیایی، متمایز از باد نصف‏النهاری
حوزه موضوعی: علوم جَوّ
zone defense
در بسکتبال، شیوه‌ای دفاعی که در آن هر مدافع از منطقۀ مشخصی از زمین دفاع می‌کند متـ . دفاع منطقه‌ای
حوزه موضوعی: ورزش
zone fare, zoned fare
کرایه‌ای که براساس تقسیم‌بندی جغرافیایی محدودۀ خدماتی تعیین می‌شود
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل درون‌شهری-جاده‌ای
zone of fire
منطقه‌ای که در تیررس یک یگان زمینی یا یک کشتی پشتیبان است
حوزه موضوعی: علوم نظامی
zone of spatial commitement
محدوده‌ای که در آن علائم تأثیرگذار بر رانندگی در مسیرِ پیشِ رو قابل مشاهده است
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل درون‌شهری-جاده‌ای
zone pressure defense
در بسکتبال، نوعی جاگیری دفاع منطقه‌ای که به‌صورت تهاجمی انجام شود متـ . دفاع منطقه‌ای فشرده
حوزه موضوعی: ورزش
zone settling, hindered settling
نوعی ته‌نشینی در غلظت‌های متوسط که در آن ذرات نسبت به هم در موقعیت ثابتی قرار می‌گیرند و تودۀ ذرات به‌صورت یکپارچه ته‌نشین میشود
حوزه موضوعی: مهندسی محیط‌زیست و انرژی
zoned fare
zone fare
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل درون‌شهری-جاده‌ای
نوعی پوشه با ابعاد بزرگ و جلد ضخیم که معمولاً در ادارات برای بایگانی مدارک از آن استفاده می‏شود * معادل "پروندان" از ادغام واژۀ "پرونده" و پسوند "ـ دان" ساخته شده است.
حوزه موضوعی: عمومی
zooarchaeology
archaeozoology
حوزه موضوعی: باستان‌شناسی
zoocenosis
zoocoenosis
حوزه موضوعی: زیست‏شناسی- علوم جانوری
zoocoenosis/ zoocenosis
مجموعۀ جانورانی که در یک بوم‏سازگان زندگی می‏کنند
حوزه موضوعی: زیست‏شناسی- علوم جانوری
شاخه‌ای از علم زیست‌شناسی که در آن سلسلۀ جانوری شامل همۀ جانوران زنده و منقرض‌شده ازلحاظ ساختار و رویان‌شناسی و تکامل و رده‌بندی و رفتار و پراکنش جغرافیایی بررسی می‌شود
حوزه موضوعی: جانور‌شناسی
نوعی جلوۀ اپتیکی یا نوری که به‌کمک عدسی دارای فواصل کانونی متغیر به دست می‏آید
حوزه موضوعی: سینما و تلویزیون
zoom back
zoom out
حوزه موضوعی: سینما و تلویزیون