واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 459
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 44787
پیمانی که براساس آن نحوۀ پرداخت کارهای انجام‌شده فهرستی از بهای واحد اقلام است
unit substation
پست برق مبدل ولتاژی که به‌صورت مکانیکی یا الکتریکی به تجهیزات کلیدزنی (switchgear) یا تجهیزاتی که با موتور واپایش می‌شوند متصل است
unit superdiagonal matrix
ماتریسی مربعی که همۀ درایه‌های غیرواقع بر زبرقطر آن یک است
جبری که عنصر یکه دارد
unital homomorphism
یک همریختی از جبر یکه‌دار A به جبر یکه‌دار B به‌طوری‌که یکۀ A را به یکۀ B بنگارد
کنشگر بین‌المللی، معمولاً یک دولت، که در نظریۀ واقع‌گرایی ماهیتی یکپارچه دارد و فرایند تصمیم‌گیری در سیاست خارجی آن با وجود تغییر در اوضاع سیاسی و جابه‌جایی تصمیم‌گیران، پیوسته ثابت است
unitary group
گروه متشکل از ماتریس‌های یکانی مربعی
ماتریسی که با وارون مزدوج ارمیتی خود برابر باشد
unitary state, unitary government
نوعی حکومت که در آن تنها دولت مرکزی اقتدار دارد
unitary transformation
عملگری خطی بر فضای هیلبرت که الحاقی آن برابر با وارون آن است
مجموعۀ سه مفهوم وحدت زمان و وحدت مکان و وحدت کنش که به اثر انسجام می‌بخشد
unity of action
یکی از وحدت‌های سه‌گانۀ نظام نمایش ارسطویی که براساس آن کنش نمایش بر پایۀ یک پی‌رنگ مشخص پی‌ریزی می‌شود
unity of place
یکی از وحدت‌های سه‌گانۀ نظام نمایش ارسطویی که براساس آن کنش اصلی نمایش لزوماً باید در مکانی واحد و یگانه پی‌ریزی شود
unity of time
یکی از وحدت‌های سه‌گانۀ نظام نمایش ارسطویی که براساس آن زمان اجرای نمایش به یک روز یا دو تا سه ساعت محدود می‌شود
داشتن این ویژگی برای تابعی تحلیلی بر یک حوزه که یک‌به‌یک است
univalent function, Schlicht function
تابعی تحلیلی بر حوزه‌ای از صفحۀ مختلط که یک‌به‌یک است
univariate distribution
توزیع تنها یک متغیر تصادفی در واحد زمان
universal access number
شمارۀ منفردی متعلق به واحد ارائه‌کنندۀ خدمات که با گرفتن آن مشترک می‌تواند از هر جای شبکه به نزدیک‌ترین محل دریافت خدمات متصل شود
universal bibliography
کتاب‌نگاشتی حاوی کتاب‌های منتشرشده در جهان
universal digital loop carrier, UDLC
سامانۀ انتقالی که در آن از نشانک‌ها/ سیگنال‌های رقمی استفاده می‌شود و نشانک‌ها/ سیگنال‌های قیاسی در مرکز محلی به رقمی تبدیل می‌شوند
universal franchise, universal suffrage, adult universal suffrage, general suffrage, common suffrage
حق رأیی که به همۀ افراد بالغ اعطا می‌شود
universal mobile telecommunications system, UMTS
سامانه‌ای برای متحدسازی و استانداردسازی انتقال‌های رادیویی کم‌توان بردکوتاه در سراسر اروپا که در پی‌جو و سامانه‌های همراه و بی‌سیم و شبکه‌های محلی و رادیوی همراه خصوصی به ‌کار می‌رود
universal multi-angled fairlead, St. Laurence chock, universal fairlead
نوعی غلتک طناب که دارای یک یا چند جفت غلتک در امتداد محورهای عمودی و افقی است و نقش نوعی چشمی را ایفا می‌کند
universal personal telecommunications, UPT
خدماتی که به کاربران تلفن همراه امکان می‌دهد تا ازطریق شمارۀ مستقل، ارتباط مخابراتی برقرار کنند
universal prevention
مجموعه‌اقدامات پیشگیرانه‌ای که برای کل جمعیت، صرف‌نظر از درجۀ مواجهۀ افراد با عامل خطر، انجام می‌شود
مجموعۀ دو عدد پنج‌رقمی انسان‌خوانا (human-readable) که در زیر نماد رمزینۀ ماشین‌خوانا (machine-readable)، بر روی محصول درج می‌شود اختـ . راف UPC
Universal Serial Bus, USB
استانداردی برای گذرگاه خارجی که امکان انتقال 12 مگابیت بر ثانیه را فراهم می‌کند
universal service obligation, USO
تعهد به ارائۀ خدمات پایۀ تلفنی یا سایر خدمات مخابراتی به کل جمعیت کشور یا یک ناحیه با بهایی که در استطاعت عموم مردم باشد
universal time, Greenwich Mean Time
زمان قراردادی مورد توافق همۀ کشورهای جهان که نسبت به مبدأ گرینویچ تعیین می‌شود
مادۀ رنگ‌آمیزی چندمنظوره که هم با پوش‌رنگ‌های آب‌پایه و هم با پوش‌رنگ‌های حلاّل‌پایه سازگار است