واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 459
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 44787
uniform, uniforme (fr.)
جامۀ هم‌سان و همرنگ که معمولاً متعلق به گروه شغلی یا آموزشی خاص باشد
uniformly convergent sequence
فرمول‌دار
uniformly convergent series
سری‌ای که دنبالۀ مجموع‌های جزئی آن یکنواخت‌هم‌گرا باشد
همخوانی که در هنگام تولید آن، پس از انسداد، هوا از یک سوی زبان خارج شود
ویژگی آرمانی هر جزء مداری که جریان را فقط در یک جهت هدایت می‌کند
نیمه‌کوری فقط در یک چشم
unilateral rupture
نوعی گسیخت گسل که در آن انتشار جبهۀ گسیخت از کانون زمین‌لرزه یک‌سویه است
unilateralism
تمایل یک دولت به اتخاذ و اعمال سیاست خارجی کشور بدون هماهنگی با دیگران حتی هم‌پیمانان خود
unilineal descent
تباری که از جانب یکی از والدین، مادر یا پدر، تعیین می‌شود
واکنشی که فقط یک گونۀ مولکولی عامل واکنش‌دهندۀ آن است
unintelligible cross-talk
نوعی هم‌شنوی که براثر تداخل نشانک‌ها/ سیگنال‌های نامفهوم، اما گیج‌کننده از یک خط به خط دیگر ایجاد می‌شود و آزاردهنده است
ترمیم شکستگی یا برش استخوان
union catalogue, union list
فهرست مشترک همه یا قسمتی از مجموعۀ چند کتابخانه با ذکر محل نگهداری
uniovular twins
نگاه کنید به: monozygotic twins
uniovular twins
نگاه کنید به: monozygotic twins
هرنوع اختلال افسردگی یا اختلال خلقی همراه با یک یا چند دورۀ افسردگی عمده یا دورۀ طولانی وجود علائم افسردگی بدون سابقۀ علائم شیدایی یا نیمه‌شیدایی
آرایه‌ای متشکل از دو الکترود که فقط یکی از آنها تغییرات پتانسیل را ثبت می‌کند متـ . گیرانۀ تک‌قطبی
نشانک/ سیگنالی تک‌قطبی که شکل موج آن بین دو پالس منطقی یک به صفر برنمی‌گردد متـ . سیگنال تک‌قطبی بی‌برگشت‌به‌صفر
نشانک/ سیگنالی تک‌قطبی که شکل موج آن دارای دامنۀ مثبت یا منفی است و تراز تصمیم‌گیری برای متمایزسازی یک منطقی و صفر منطقی در نصف نقطۀ اوج ولتاژ رخ می‌دهد متـ . سیگنال تک‌قطبی بابرگشت‌به‌صفر
unipolarity
وضعیتی در نظام بین‌الملل که در آن یک کشور یا جناح مسلط با تکیه بر توان اقتصادی و نظامی خود اعمال قدرت می‌کند
uniporter
نوعی پروتئین ناقل غشایی که سبب سهولت انتقال تنها یک نوع یون یا مولکول آب‌دوست در جهت شیب غلظت آن از خلال غشا می‌شود
unique DNA, unique sequence DNA
توالی‌ای از دنا که تنها یک و به‌ندرت تعداد اندکی نسخه از آن در ژنگان تک‌لاد وجود دارد متـ . دنای تک‌نسخه single-copy DNA
unique factorization domain, UFD
دامنۀ صحیحی که در آن هر عضو ناصفر و نایکه نمایش یکتایی به‌صورت حاصل‌ضرب تعدادی متناهی عضو تحویل‌ناپذیر، قطع‌نظر از ترتیب عوامل ضرب، داشته باشد
نوعی اشعه که در برش مماسی، به‌صورت یک لایه دیده می‌شود
پروانه‌ای که تابیدگی آن از انتهای تیغه‌ها تا نقطۀ مشخصی در سطح آنها افزایش می‌یابد و از آن نقطه تا نوک تیغه‌ها کاهش می‌یابد
فعالیت بانکی بدون مجوز تأسیس شعبه
کوچک‌ترین واحد شبکۀ بلور که از تقارن کامل برخوردار است متـ . خانک ساختاری structure cell
unit interval, UI
1. کوتاه‌ترین بازۀ زمانی میان دو مقدار معنی‌دار متوالی 2. معیار اندازه‌گیری آشفتگی و بازیابی زمان‌بندی شکل موج براثر لغزش
تعدادی از بسته‌های مجزای بار که با استفاده از بارکف‌ و تسمه به شکل بار واحد درآید
unit of stratification
هر واحدی که در طی لایه‌نگاری یک محوطۀ باستانی ثبت و ضبط می‌شود، نظیر لایه‌ها و سطح تماس دو لایه و سازه‌ها