واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 2663
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 60646
interchange mechanism
سازوکار یک واکنش جانشینی که شامل فرایند هم‌زمان تشکیل و تفکیک پیوند میان دو فلز و گروه واردشونده از یک طرف و فلز و گروه ترککننده از طرف دیگر است
حوزه موضوعی: شیمی
associative mechanism
سازوکار یک واکنش جانشینی که شامل حد واسطی با عدد همارایی بیشتر از همتافت اولیه است
حوزه موضوعی: شیمی
dissociative mechanism
سازوکار یک واکنش جانشینی که شامل حد واسطی با عدد همارایی کمتر از همتافت اولیه است
حوزه موضوعی: شیمی
فرایند عبور هوا از مجرای آوایی که انرژی لازم را برای تولید گفتار تأمین می‌کند
حوزه موضوعی: زبان‏شناسی
فرایندی تولیدی که در شکل‌گیری آواهای گفتار در برخی از زبان‌ها نقش دارد و در آن چاکنای بسته است و حنجره عامل جریان هوا در فضای بالای چاکنای است
حوزه موضوعی: زبان‏شناسی
pulmonic airstream mechanism
فرایندی تولیدی که در شکل‌گیری آواهای گفتار نقش دارد و در آن هوا از شش‌ها با فشار خارج می‌شود
حوزه موضوعی: زبان‏شناسی
فرایندی تولیدی که در شکل‌گیری آواهای گفتار در برخی از زبان‌ها نقش دارد و در آن عقب زبان با حرکت پس‌وپیش بر روی نرم‌کام عامل جریان هوا در دهان می‌شود
حوزه موضوعی: زبان‏شناسی
clutch release mechanism, clutch pressure plate mechanism
سازوکاری که سبب حرکت پدال کلاچ و انتقال حرکت به دیسک ‌کلاچ و صفحه‌کلاچ می‌شود
حوزه موضوعی: قطعات و اجزای خودرو
defense mechanism
نگاه کنید به: سازوکارهای دفاعی آن‌من
حوزه موضوعی: روان‏شناسی
در واکنش اکسایش-‌کاهش، انتقال الکترون بین دو گونۀ همتافت که ازنظر سینتیکی بی‌اثرند؛ این انتقال ازطریق تونل‌زنی بین آن دو صورت می‌گیرد
حوزه موضوعی: شیمی
انتقال الکترون بین دو گونۀ همتافت که یکی ازنظر سینتیکی تغییر‌پذیر و دیگری بی‌اثر است؛ این انتقال با پل قرار گرفتن یکی از لیگاندها بین دو هستۀ فلزی صورت می‌گیرد
حوزه موضوعی: شیمی
نگاه کنید به: سازوکار کانونی زمین‌لرزه
حوزه موضوعی: ژئوفیزیک
توصیفی از الگوی تابش امواج لرزه‌ای که سوگیری و نوع لغزشِ گسل عامل را آشکار می‌سازد متـ . سازوکار کانونی focal mechanism
حوزه موضوعی: ژئوفیزیک
هرگونه تطابق خودآگاه یا ناخودآگاه که از شدت تجربه یا موقعیت تنش‏زا می‏کاهد
حوزه موضوعی: روان‏شناسی
میدانی متشکل از یک هشت‌تایی، یعنی هشت بیت، در سرایند قابک شبکه‌های داخلی حلقوی
حوزه موضوعی: مهندسی مخابرات
reaction mechanism
مراحلی متوالی که در طی آنها یک واکنش شیمیایی رخ می‌دهد
حوزه موضوعی: شیمی
در نظریۀ روان‌کاوی، الگوهای ناخودآگاه رفتار محافظتی آن‌من برای دفاع در برابر آگاهی‌های اضطراب‌برانگیز متـ . سازوکار دفاعی defense mechanism
حوزه موضوعی: روان‏شناسی
خرد کردن مواد غذایی به‌ویژه گوشت و سبزیجات به قطعات بسیار ریز
حوزه موضوعی: علوم و فنّاوری غذا‏
نگاه کنید به: دیرش رخش‌آفتاب/ دیرش رخشافتاب
حوزه موضوعی: علوم جَوّ
high-alcohol hours, alcohol hours
ساعاتی که در آنها تصادف‌های ناشی از مصرف الکل بیشتر است
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل درون‌شهری-جاده‌ای
ساعاتی که در آنها تصادف‌های ناشی از مصرف الکل کمتر است
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل درون‌شهری-جاده‌ای
Horologium, Hor, Pendulum Clock
صورت فلکی کم‌نوری در آسمان جنوبی (southern sky) در همسایگی صورت فلکی نهر و تاربست
حوزه موضوعی: نجوم‌
ابزاری برای تعیین زمان با استفاده از تغییرات طول سایۀ یک شاخص در نور خورشید
حوزه موضوعی: نجوم‌
evolutionary clock
سنجه‌ای برای اندازه‌گیری زمان لازم برای تغییر یک درصد از آمینواسیدها در یک پروتئین‌ درطی یک میلیون سال با این فرض که جهش‌ها خنثی و به‌صورت تصادفی رخ داده باشند متـ . ساعت فرگشتی ساعت مولکولی molecular clock
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
universal time, Greenwich Mean Time
زمان قراردادی مورد توافق همۀ کشورهای جهان که نسبت به مبدأ گرینویچ تعیین می‏شود
حوزه موضوعی: نجوم‌
departure time 2
زمان برخاست هواپیما از باند فرودگاه
حوزه موضوعی: حمل‌ونقل هوایی
بازۀ 60 دقیقه‏ای که در حین آن، کثرت مراجعات تلفنی از هر ساعت دیگری در شبانه‏روز بیشتر است
حوزه موضوعی: مهندسی مخابرات
نگاه کنید به: ساعت تکاملی
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏
boarding time 1, embarkation time
ساعتی که از مسافران درخواست می‌شود سوار هواگَرد شوند
حوزه موضوعی: حمل‌ونقل هوایی
نگاه کنید به: ساعت تکاملی
حوزه موضوعی: زیست‌شناسی-ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری‏