واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 2663
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 60646
یاخته‌های‌ بزرگ‌ به اشکال‌ مختلف‌ که‌ نقش‌ آنها ساختن‌ ساروجه‌ بر سطح‌ ریشۀ دندان‌هاست‌
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
هریک‌ از غول‌یاخته‌های‌ (giant cells) چند‌هسته‌ای‌ که‌ ازلحاظ‌ شکل‌ شبیه‌ استخوان‌کاه‌ها (osteoclast) هستند و در تحلیل‌ ساروجه نقش‌ دارند
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
یاخته‌هایی‌ شبیه‌ به‌ یاخته‌های‌ استخوانی‌ که در حجره‌های‌ ساروجه‌های‌ یاخته‌دار محبوس‌‌اند
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
primary cementum
نگاه کنید به: ساروجۀ بی‌یاخته
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
ساروجه‌ای‌ که‌ نیمۀ تاجی‌ ریشه‌ را پوشانده‌ و عمدتاً از الیاف شارپی‌ (sharpey's fibers) تشکیل‌ شده‌ است‌ متـ . ساروجۀ اولیه primary cementum
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
secondary cementum
نگاه کنید به: ساروجۀ یاخته‌دار
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
ساروجه‌ای‌ که‌ نیمۀ نوکی‌ ریشه‌ را پوشانده‌ و بافتی‌ استخوان‌‌مانند دارد و دارای‌ ساروجه‌یاخته‌های‌ فراوان‌ است‌ متـ . ساروجۀ ثانویه secondary cementum
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
آخرین‌ و سطحی‌ترین‌ لایۀ ساروجۀ درحال‌تکامل‌ که‌ هنوز آهکی‌ نشده‌ است‌
حوزه موضوعی: پزشکی-دندان‌پزشکی
musical instrument, music instrument
ابزار تولید صدا، به‌غیراز صدای انسان، در موسیقی
حوزه موضوعی: موسیقی
نگاه کنید به: سامانۀ اطلاعات زمین
حوزه موضوعی: مهندسی نقشه‏برداری
acoustic instrument
سازی که در آن تولید و تقویت و تغییر شکل صوت به‌طور طبیعی و بدون استفاده از تمهیدات الکترونیکی یا برقی صورت می‌گیرد
حوزه موضوعی: موسیقی
electronic instrument, electric musical instrument, electrophonic instrument
سازی که در آن اصوات به‌کمک ابزارهای الکترونیکی تولید می‌شوند یا تغییر می‌کنند
حوزه موضوعی: موسیقی
transposing instrument
سازی که صدادهی آن با آنچه در نت‌نوشته مشاهده می‌شود متفاوت است
حوزه موضوعی: موسیقی
keyboard instrument, keyboard 1
سازی که برای نواختن آن از یک یا چند ردیف شستی استفاده می‏شود
حوزه موضوعی: موسیقی
orchestration, scoring, instrumentation 1
تعیین نقش سازها برای اجرای قطعات موسیقی
حوزه موضوعی: موسیقی
جزئی واژگانی که معمولاً در ترکیب ظاهر می‌شود و برخلاف وند می‌‌تواند پایه قرار گیرد
حوزه موضوعی: زبان‏شناسی
song without words
قطعه‏ای کوتاه و تغزلی برای پیانو
حوزه موضوعی: موسیقی
دانش مربوط به شناخت ساختار و ویژگی‌های سازهای موسیقی
حوزه موضوعی: موسیقی
شناخت کیفیت و امکانات اجرایی سازها برای آهنگ‌سازی
حوزه موضوعی: موسیقی
همخوان
حوزه موضوعی: رایانه و فنّاوری اطلاعات‏
environment-friendly, environmentally friendly
ویژگی فعالیت‌ها یا فراورده‌ها یا شیوه‌های زندگی که پیامدهای زیست‌محیطی کمتری دارند
حوزه موضوعی: مهندسی منابع طبیعی- محیط‌زیست و جنگل‏
adaptation 4
پزشکی تطبیق بهنجار چشم با شدت‌های مختلف نور زبان‏شناسی فرایند تغییرآوایی وام‌واژه‌ها درجهت منطبق شدن با نظام‌ آوایی زبان وام‌گیرنده
حوزه موضوعی: پزشکی، زبان‏شناسی
compatibility 1
حالت یا توانایی حضور دو ماده در کنار هم در یک مخلوط، بدون اثر نامطلوب
حوزه موضوعی: شیمی، مهندسی بسپار
compatibility 1
نگاه کنید به: سازگاری کالاها
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل دریایی، حمل‏ونقل ریلی
همخوانی
حوزه موضوعی: رایانه و فنّاوری اطلاعات‏
سازگاری چشم با تاریکی یا نیمه‏تاریکی براثر ساخته شدن رودوپسین (rhodopsin) در یاخته‏های استوانه‏ای شبکیه
حوزه موضوعی: پزشکی
سازگاری چشم با رؤیت در نور آفتاب یا نور درخشان از راه کاهش تراکم رنگیزه‏ای حساس به نور در چشم
حوزه موضوعی: پزشکی
هماهنگی و انطباق میان موقعیت و حیثیت اجتماعی فرد از یک‌سو و پایگاه اکتسابی‌ او در جامعه از سوی دیگر
حوزه موضوعی: جامعه‌شناسی
chromatic adaptation
تغییر در حساسیت سامانۀ بصری به سبب تغییر در ویژگی طیفی منبع نور یا شرایط مشاهده
حوزه موضوعی: مهندسی بسپار ـ علوم و فنّاورى رنگ
compatibility of goods
وضعیتی که در آن بتوان کالاهای مختلف را در یک انبار بارگیری کرد متـ . سازگاری compatibility
حوزه موضوعی: حمل‏ونقل دریایی، حمل‏ونقل ریلی