واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 2434
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 44787
به‌کاربرید به‌جای: سد جنبش
barrier 4
فرمول‌دار
block 7
1. در بسکتبال، هرنوع مانع یا ایجاد مانع 2. در بسکتبال، تماس غیرقانونی که مانع از حرکت مهاجم شود
ground water barrier
مانعی طبیعی یا مصنوعی در برابر حرکت افقی آب زیرزمینی
تیراندازی پیوسته برای ایجاد خط آتش و جلوگیری از پیشروی دشمن و حفاظت از نیروهای خودی
cloud bar
کنارۀ ضخیم ابر که با نزدیک شدن چرخند حارّه‌ای قوی یا توفند در افق ظاهر می‌شود
potential barrier
ناحیه‌ای از میدان پتانسیل که در آن نیرویی در خلاف جهت حرکت بر ذره وارد می‌شود و آن را کند می‌کند
blocked shot, block 8
در بسکتبال، منحرف کردن توپ پرتاب‌شده در مسیرش به سمت سبد، پیش از طی کردن قوس فرودین، به‌طوری‌که از گل جلوگیری شود
secondary barrier
لایه‌ای از محصولات خوردگی پایدار و چسبنده که بر روی سطح فلز تشکیل می‌شود و موجب به تعویق افتادن خوردگی و ثابت ماندن آهنگ خوردگی می‌شود
barrier 4
هر بخشی از گسل که مقاومت فوق‌العاده دارد و مانع گسترش گسیختگی شود متـ . سد
filibuster 1
روشی که اقلیت مجلس، معمولاً با ایراد سخنرانی‌های طولانی، برای ممانعت از رأی‌گیری به کار می‌بندد
meander bar, point bar
نهشته‌ای از شن و ماسه که در سمت درونی رودپیچ قراردارد
Schottky barrier
فصل مشترک لایه‌ای از مادۀ نیم‌رسانا و لایه‌ای از مادۀ فلزی که به‌صورت سد یک‌سوساز عمل می‌کند
carnitine barrier
محدودیت اسیدهای چرب بلندزنجیر در گذر از غشای داخلی راکیزه هنگامی که به‌صورت کوانزیم آ هستند
خاکریزی در مسیر لولۀ گدازه
centrifugal barrier
شیب تند و نامحدود پتانسیل برای ذره‌ای که با تکانۀ زاویه‌ای غیرصفر در اطراف یک محور به چرخش درمی‌آید متـ . انرژی پتانسیل مرکزگریزی centrifugal potential energy
containment
راهکاری برای جلوگیری از گسترش نفوذ سیاسی یا آرمان‌های دشمن از راه ایجاد پیمان‌های راهبردی با دولت‌های دوست
یکی از راهبردهای ایالات متحده در برابر ایران و عراق برای محدود ساختن و منزوی کردن آن دو کشور که در زمان ریاست‌جمهوری کلینتون از 1995 به اجرا درآمد
containment of communism
راهکاری برای جلوگیری از گسترش نفوذ سیاسی کمونیسم یا آرمان‌های کمونیستی از راه ایجاد پیمان‌های راهبردی
boxing out, box out
در بسکتبال، تلاش یک بازیکن برای قرار گرفتن بین حریف و سبد به‌منظور نوگیری و جلوگیری از انجام این کار توسط حریف
سرده‌ای از سدابیان همیشه‌سبز و نیمه‌درختچه‌ای با بوی نافذ و هشت تا چهل گونه که بومی نواحی مدیترانه‌ای و ماکرونزی و آسیای جنوب شرقی هستند؛ برگ‌های آنها دو یا سه‌شانه‌ای (bipinnate or tripinnate) با ظاهری پرمانند به رنگ‌هایی از سبز تا سبزآبی کبود است و گل‌هایشان زرد با چهار یا پنج گلبرگ است
تیره‌ای از افراسانان درختی یا درختچه‌ای و گاهی علفی با حدود 150 سرده و 900 گونه که گل‌های آنها چهار تا پنج‌قسمتی با بوی نافذ است و برگ‌های آنها معمولاً متقابل و مرکب و بدون گوشواره (stipule) است
barrier coat, block coat
مادۀ پوششی برای جدا کردن سامانۀ پوششی از سطحی که بر آن کشیده شده است، برای جلوگیری از برهم‌کنش شیمیایی یا فیزیکی آنها
filibuster 2/ filibusterer
نماینده‌ای از اقلیت مجلس که معمولاً با ایراد سخنرانی‌های طولانی از رأی‌گیری در مجلس جلوگیری می‌کند
Sextans, Sex, Sextant
صورت فلکی کم‌نوری در استوای آسمان در همسایگی صورت فلکی بزرگ شجاع
connecting rod big end, big end of connecting rod, connecting rod lower end, connecting rod crank end, bottom end, big end
سر بزرگ‌تر دسته‌پیستون که به انگشتی میل‌لنگ وصل می‌شود متـ . سر بزرگ شاتون
flush end
به‌کاربرید به‌جای: سر صاف
sticky end, cohesive end, staggered end
سر ناهم‌تراز حاصل از برش زی‌مایه‌ای قطعه‌ای از دنای دورشته‌ای که با سر مکمل خود از قطعه‌ای دیگر جفت‌وجور می‌شود متـ . پایانۀ چسبنده sticky terminus, cohesive terminus پایانۀ جورشونده compatible terminus, compatible end پایانۀ بیرون‌زده protruding terminus