واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 4788
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 44787
شاخۀ تازه‌شناسایی‌شده‌ای از سلسلۀ جانوران با تنها یک گونه و طول کمتر از یک میلی‌متر و تقارن دوطرفی که با یک صفحۀ چسبنده به میزبان متصل می‌شوند؛ در اطراف دهان این جانوران و درست در مقابل مخرج آنها یک حلقۀ مژک‌دار وجود دارد
تشکیل یک ترکیب حلقه‌ای از یک هیدروکربن زنجیری با ایجاد یک پیوند جدید
cyclo-geostrophic current
جریانی که تقریباً در تعادل زمین‌گرد است
cycloaddition
واکنشی که در آن دو مولکول سیرنشده به هم می‌پیوندند و ترکیبی حلقوی تشکیل می‌دهند
cycloelimination, cycloreversion, retroaddition, retrocycloaddition
واکنشی که در آن محصول فرایند حلقه‌زایی در واکنشی معکوس گسسته‌ می‌شود و دو یا چند مولکول سیرنشدۀ اولیه را پدید می‌آورد
ایجاد یا تقویت گردش چرخندی در جوّ
مکان هندسی نقطه‌ای ثابت بر روی محیط یک دایره، وقتی آن دایره در طول خط راستی می‌غلتد، بدون آنکه بلغزد
cycloidal drive, Voith-Schneider drive, cycloidal propulsion, Voith-Schneider propulsion
نوعی سامانۀ رانش در شناورها که در آن، بدون نیاز به سکان، بلافاصله می‌توان با تغییر جهت رانش، شناور را ‌چرخاند
تضعیف گردش چرخندی در جوّ
cyclone
سامانۀ کم‌فشاری که در نیمکرۀ شمـالی دارای حرکـت پادساعتگرد و در نیمکرۀ جنوبی دارای حرکت ساعت‌گرد است
مقیاس سامانه‌های پرفشار و کم‌فشار کوچنده یا امواج چرخندی وردسپهر با طول‌موج 1000 تا 4000 کیلومتر متـ . مقیاس همدیدی synoptic scale
cyclonic wind
باد پادساعتگرد در نیمکرۀ شمالی و ساعتگرد در نیمکرۀ جنوبی حول کم‌فشارها
cyclopean architecture, cyclopean masonry, cyclopean
نوعی معماری که در آن سنگ‌های بزرگ نامنظم و بی‌ملاط، به‌صورت خشکه‌‌چین، بر روی هم چیده شده باشند
فلج ماهیچۀ مژگانی؛ ناتوانی عنبیه در انجام عمل تطابق
ویژگی فرد مبتلا به مژگانی‌فلجی؛ مربوط به مژگانی‌فلجی
عاملی که باعث مژگانی‌فلجی می‌شود
پردۀ بزرگ سفید و شفاف، معمولاً در عمق صحنه، که برای نمایش فیلم از روبه‌رو و برای نمایش اسلاید از پشت صحنه به کار می‌رود و اطراف صحنه را می‌پوشاند
عکسی بزرگ متشکل از چند قطعه عکس که بر دیوارۀ داخلی اتاقی استوانه‌ای قرار می‌گیرد تا برای تماشاگری که در وسط اتاق قرار دارد جلوه‌ای طبیعی را به نمایش درآورد
حرکت چرخشی جریان‌های میان‌یاخته‌ای
مطالعۀ سنگ‌های چینه‌ای باتوجه‌به چرخه‌های تشکیل و تخریب آنها
cyclostrophic flow
شکلی از شیوشارش که در آن شتاب یا نیروی مرکزگرا با نیروی فشار افقی در توازن است
cyclostrophic wind
بادی حاصل از توازن مؤلفه‌های افقی نیروی شیو فشار و نیروی مرکزگریز در حرکت هوا بر روی مسیر منحنی
مجموعه‌ای از لایه‌ها که در یک چرخۀ رسوبی نهشته شده‌اند
cyclothymia, cyclothymic disorder
نوعی اختلال خلقی که مشخصۀ آن دوره‌هایی از علائم سبک شیدایی و افسردگی در طول یک دورۀ حداقل دوساله است
فرد دچار متناوب‌خلقی
مربوط به متناوب‌خلقی
Cygnus, Cyg, Swan
صورت فلکی بارزی در نیمکرۀ شمالی آسمان که به شکل قویی درحال‌پرواز تصور می‌شود
محفظه‌ای استوانه‌ای در موتور که پیستون درون آن حرکت می‌کند
بخش خارجی سیلندر، به‌ویژه در موتورهای هواخنک که انتقال حرارت از محفظۀ سیلندر به محیط خارج ازطریق آن انجام می‌شود
cylinder block heater, block heater, engine block heater
قطعه‌سیم یا گرم‌کنی برقی در داخل مجرای آب بدنۀ سیلندر که آب پیرامون موتور را گرم نگه می‌دارد تا مانع از ترکیدگی بدنۀ سیلندر براثر یخ‌زدگی آب شود و همچنین روشن شدن موتور را در هوای بسیار سرد تسهیل می‌کند