واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 4788
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 44787
capacitor
وسیله‌ای برای ذخیره کردن بار و انرژی الکتریکی، متشکل از دو رسانا که با یک نارسانا از یکدیگر جدا می‌شوند
capacity restraint trip assignment
فرایندی تکراری که در آن حجمی از شدآمد را به یک مسیر، با توجه به ظرفیت آن و مطابق با سرعت و حجم و چگالی آن مسیر، اختصاص می‌دهند متـ . تخصیص ظرفیتی
Capella
ستارۀ آلفای ارابه‌ران که ششمین ستارۀ پرنور شب از قدر 0/08 است
گونه‌ای از تیرۀ نونهنگیان و راستۀ آب‌بازسانان که کوچک‌ترین نهنگ جهان است؛ سر آن نسبتاً بزرگ و حدود یک‌چهارم کل بدن است و رنگ بدن خاکستری تیره با سطح پشتی سیاه و شکمی روشن‌تر است
دسته‌ای از کشتی‌ها که به علت بزرگی ابعاد امکان عبور از کانال (canal) سوئز و پاناما را ندارند و ناچار از دماغۀ امید نیک عبور می‌کنند
capillarity, capillary action
عملی که براثر آن و به دلیل جاذبۀ نسبی میان مولکول‌ها، مایعی که در تماس با جامد است از سطح اولیۀ خود بالاتر یا پایین‌تر می‌رود
capillary attraction
نیروی چسبندگی بین جسم جامد و مایع در لولۀ مویین متـ . جاذبۀ مویینگی
روشی در لکه‌گذاری که در آن انتقال مولکول‌‌ها با استفاده از خاصیت مویینگی صورت می‌گیرد
capillary column, open tubular column
لوله‌ای بلند و باریک به طول صد متر با قطر 2/0 تا 5/0 میلی‌متر که از آن در سوانگاری گازی استفاده می‌کنند
capillary condensation
چگالش بخار برجذبیده در درون حفرات برجذبنده
نظریه‌ای مهجور که بر پایۀ آن جریان نفت ازطریق لوله‌های مویین مخزن به حفرۀ چاه جاری می‌شود
capillary crystal, filiform crystal
بلوری شبیه به مو یا نخ
capillary depression
افت کناره‌های گنبدی مایع در لوله درصورتی‌‌که دیوارۀ لوله خیس نباشد
[زیست‌شناسی-پروتگان‌شناسی] روشی برای جدا کردن مولکول‌های یونیده در درون لوله‌های مویین سیلیکا با قطر 25 تا 100 میکرومتر و طول 20 تا 100 سانتی‌متر [شیمی] روشی در جداسازی که در آن با وارد کردن نمونه در لولۀ مویین و استفاده از ولتاژ بالا اجزا را از یکدیگر جدا می‌کنند
نیروهای میانایی که بر آب و روغن و جامد در لولۀ مویین عمل می‌کنند و موجب اختلاف فشار در سطح مشترک آب و روغن می‌شوند
روشی در جداسازی که در آن نمونۀ گازی را از درون لولۀ مویین عبور می‌دهند که دیواره‌های داخلی آن دربردارندۀ فیلم (film) نازکی از یک مادۀ برجذبنده است
capillary hemangioma
رگ‌تودی که از مویرگ‌های به‌هم‌فشرده تشکیل می‌شود که در میان آنها بافت زمینۀ پیوندی وجود دارد
capillary number
نسبت بدون بعد بزرگای گران‌روی به نیروهای مویینگی
capillary porosity
تخلخل درون یک تودۀ خاک که آب را به دلیل خاصیت مویینگی نگه می‌دارد
capillary pressure
فشار ناشی از مویینگی که در مایعات تحت تأثیر کشش سطحی به وجود می‌آید
capillary rheometer, capillary viscometer
‌ابزاری برای آزمودن رفتار شارش‌شناختی بسپارهای مذاب با وارد کردن نیرو به مذاب در یک موی‌لوله
پدیده‌ای که در آن کشش سطحی سبب بالا رفتن سطح مایع در فشارسنج می‌شود
capillary tube
لوله‌ای بسیار باریک که در آن ربایش مویینگی به‌آسانی قابل دیدن است
capillary wave
موجی با طول‌موج کوتاه که براثر کشش سطحی در سطح آزاد مایع به وجود می‌آید
capillatus
گونه‌ای از ابر کومه‌ای‌بارا که اکثراًًً در قسمت فوقانی دارای قسمت‌های پرسامانند مشخص و به‌وضوح ریسه‌دار، با ساختار مخطط است و اغلب به شکل سندان یا پر یا توده‌ای از موهای کم‌وبیش نامنظم دیده می‌شود
capital accumulation
در مارکسیسم، فرایند تولید و تخصیص و ایجاد ارزش افزوده که به افزایش سرمایه می‌انجامد
دارایی‌هایی که معمولاً در جریان عادی کسب‌وکار فروخته نمی‌شوند و به‌دلیل تأثیر مستقیمشان در فعالیت اقتصادی، نگاه داشته می‌شوند
جرمی که عامل آن مستحق مجازات مرگ یا شدیدترین مجازات رایج در کشور مربوط باشد متـ . جرم‌کبیر
capital satellite
نوعی ماهوارۀ بسیار باارزش و گران‌قیمت‌