واژه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی


واژه‌گزینی از کارهای کلیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. شورای این فرهنگستان پس از بررسی،‌ گفت‌وگو، و رای‌زنی‌های بسیار، اصول و ضوابط واژه‌گزینی را بر پایه 60 سال پیشینه واژه‌گزینی در ایران، در نشست پنچاه و هشتم (1373/7/11) و یکصد و پانزدهم (1376/4/2) در نه اصل به تصویب رساند. بر این پایه، تاکنون 13 دفتر با نام «فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان» منتشر شده است. این واژه‌ها که تا پایان دفتر سیزدهم به نزدیک 45 هزار می‌رسند، با اجازه فرهنگستان زبان و ادب فارسی (نامه شماره 306 / 1120 تاریخ 1395/2/6) در اینجا ارائه شده‌اند. در این فرهنگ، تعریف واژه، مترادف، ارجاع،‌ صورت اختصاری واژه بیگانه،‌ و صورت اختصاصی واژه فارسی با قابلیت جست‌وجو در دسترس کاربران است.




a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 364
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 44787
تیره‌ای از راستۀ درناسانان که اندازه‌ای کوچک تا متوسط دارند و منقار آنها باریک و گردن نسبتاً بلند و بال‌ها پهن و دم کوتاه و نرم است
Porzana porzana
گونه‌ای از تیرۀ یلوه‌ایان و راستۀ درناسانان با سر کوچک و بدن گرد که پرهای زینتی آن لکه‌های سفید دارد و منقارش زرد با قاعدۀ قرمز است
گونه‌ای از تیرۀ یلوه‌ایان و راستۀ درناسانان که قسمت بالایی بدن آن رگه‌دار است و بال‌ها حنایی مایل به قهوه‌ای و صورت و جلوی گردن و قفسۀ سینه آبی مایل به خاکستری است
گونه‌ای از مرغ‌یلوه‌ایان و راستۀ درناسانان که دارای پرهای خال‌دار سفید و قهوه‌ای تیره و روشن است و دم گسترده و کرکی‌ دارد
گونه‌ای از تیرۀ یلوه‌ایان و راستۀ درناسانان که جنس نر آن نوارهای قهوه‌ای تیره و سفید بر روی بدن دارد و قسمت جلوی روی بدن دارچینی روشن، ناحیۀ عقبی زیر بدن نارنجی تا قهوه‌ای مایل به قرمز است
Porzana parva parva
زیرگونه‌ای از تیرۀ یلوه‌ایان و راستۀ درناسانان که زیر بدن آن خاکستری و قاعدۀ منقار قرمز و پاها سبز است و روی بدن رگه‌های قهوه‌ای تیره و روشن دارد
Porzana pusilla intermedia
زیرگونه‌ای از تیرۀ یلوه‌ایان و راستۀ درناسانان که کوچک است و روی بدن آن خرمایی پررنگ با لکه‌های سفید حلقه‌ای‌ پراکنده و زیر بدنش خاکستری مایل به سبزآبی است
یکی از چهار قمر گالیله‌ای و بزرگ مشتری که نزدیک‌ترین آنها به این سیاره است و به دلیل وجود آتشفشان‌های بسیار، فعال‌ترین قمر منظومۀ شمسی شناخته می‌شود
گونه‌ای از تیرۀ نونهنگیان و راستۀ آب‌بازسانان که کوچک‌ترین نهنگ جهان است؛ سر آن نسبتاً بزرگ و حدود یک‌چهارم کل بدن است و رنگ بدن خاکستری تیره با سطح پشتی سیاه و شکمی روشن‌تر است
قاب یا میله‌ای فولادی که بخش میانی آن خالی است و سر محور سکان به آن محکم می‌شود و میله‌های اتصال سکان‌افزار به دو سر آن متصل می‌شود
اتمی که با گرفتن یا از دست دادن الکترون باردار شده باشد
precursor ion, parent ion, progenitor ion
هر یونی که تکه‌تکه شود و بتوان آن را پیش‌ساز مستقیم یک یون‌تکۀ نهایی به‌ شمار آورد
یونی که در آن دو یا چند اتم با هم پیوند اشتراکی دارند
dipolar ion, Zwitterion
یونی که حامل هر دو بار مثبت و منفی به‌طور مجزاست
مولکولی که الکترون زوج‌نشده دارد و درعین‌حال دارای بار منفی کامل است
ion conductor
جامدی که در آن رسانش به‌ جای الکترون یا حفره با یون صورت می‌گیرد
یونی که در یک محلول، باری مخالف بار یون تشکیل‌دهندۀ محلول داشته باشد
یونی که بین دو یا چند سازنده، در یک مخلوط مشترک باشد
ionophore
مولکول آب‌گریز نسبتاً کوچکی که انتقال یون را از غشای لیپیدی تسهیل می‌کند
تکپاری مشابه یون
fragment ion, product ion, daughter ion
نوعی محصول یونی که از تکه‌تکه شدن یک پیش‌ساز یون محصول به دست می‌آید و ممکن است پایدار باشد یا به تکه‌تکه شدن ادامه دهد
ionochromism
قابلیت ماده ازلحاظ تغییر رنگ در حضور یون‌ها و بازگشت به رنگ اولیه در نبود یون‌ها
reverse deionization
فرایندی که در آن یک واحد تبادل آنیون و یک واحد تبادل کاتیون را به‌صورت پشت‌‌سر‌هم برای زدودن همۀ یون‌های موجود در یک محلول به کار می‌برند
لایه‌ای از جوّ زمین یا هر سیارۀ دیگر که مولکول‌های موجود در آن یونیده شده‌اند
ionization
فرایندی که در آن اتم یا مولکول خنثی با از دست دادن یا به دست آوردن الکترون باردار می‌شود
یونش گاز موجود در محفظه‌ای بسته که ناشی از عبور پرتوهای کیهانی است و نه ناشی از عوامل شناخته‌شده
collision ionization
فرایندی که در آن اتم‌های گاز در برخورد با ذرات باردار یونیده می‌شوند
radiation ionization
یونیده شدن اتم یا مولکول براثر تابش الکترومغناطیسی
atmospheric ionization
تشکیل یون در جوّ با دفع یک الکترون از مولکول
specific ionization
تعداد زوج‌یون‌های ایجادشده در واحد طول مسیر ذرۀ پرانرژی در ماده متـ . ضریب یونش ionization coefficient ضریب یونش کل total ionization coefficient