واژه‌نامه اطلاع‌رسانی





a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 286
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 5180
در فهرستبرگه ي دستي ، همه ي اطلاعاتي كه بر روي يك كارت فهرست كتابخانه درج مي شود ، شامل توصيفي از فقره ي موردنظر ، شناسه ي اصلي ، همه ي شناسه هاي افزوده و سرعنوان هاي موضوعي ، يادداشت ها ، و شماره ي راهنما . در فهرست درونخطي ، نمايش صفحه اي كه به كامل ترين شكل ، ويراست بخصوصي از يك اثر را باز مي نماياند ، شامل عناصر توصيف و نقاط دسترسي كه از ركورد كامل كتابشناختي ماشين خوان گرفته شده اند ، و نيز اطلاعاتي درباره ي موجودي مربوط به كتابخانه ي محل يا نظام كتابخانه اي ( تعداد نسخه ها ، محل آن ها ، شماره ي راهنما ، وضعيت ، و . . . ) ، كه از ركورد مربوط به فقره ( كه به ركورد كتابشناختي الصاق شده ) گرفته مي شود . املاي بريتانيايي : catalogue record مقايسه كنيد با : entry
در آرشيو ، عبارت است از انباشتن همه ي ركوردهاي يك شخص يا نهاد خاص ، يا گروهي از ركوردهايي كه ربط شان بر اساس منشأ ايجاد ، محرز است و معمولاً با هم و با حفظ ترتيب اصلي شان ذخيره مي شوند ( رجوع كنيد به « مبني بر منسأ » ) . « زيرگروه ركوردي » ( record subgroup ) از ركوردهاي موجود در داخل يك « گروه ركوردي » تشكيل مي شود كه به نوعي ( از نظر عملكرد ، ترتيب زماني ، جغرافيايي ، . . . ) با هم ربط دارند يا توسط يك واحد تابعه ي نهادي كه مسئولِ ايجاد ، دريافت ، يا جمع آوري « گروه ركوردي » مي باشد ، توليد شده اند . زيرگروه ها ممكن است تقسيمات فرعي باز هم بيش تري داشته باشند .
در آرشيو ، به كوچك ترين واحد مجزا و متمايز از مواد ثبت و ضبط شده اطلاق مي شود ، كه وقتي اين واحدها بر هم انباشته شوند يك « فَروُست ركوردي » را تشكيل مي دهند؛ مثل يك فايل در گروهي از فايل هاي مرتبط . مقايسه كنيد با : bibliographic item
در آرشيو ، ركوردهايي با « منشأ ايجاد » مشابه ، كه با بررسي معلوم شده به هم ربط دارند؛ چرا كه 1 ) بخشي از يك نظام مشخص بايگاني هستند ، 2 ) از آنجا كه بر اثر فعاليتي واحد توليد شده اند ، با هم ذخيره شده اند ، 3 ) با عملكرد يا فعاليت واحدي مرتبط اند و قالب بندي مشابه دارند ، يا 4 ) مجموعه اي را تشكيل مي دهند كه با منطقي ديگر ، دسته بندي شده است . يك « فروست ركوردي » معمولاً با يك « شماره ي فَروُست » منحصربه فرد مشخص مي شود و در بعضي از موارد ممكن است فقط از يك فقره ي ركوردي تشكيل شود .
توالي ازپيش تعيين شده ي فيلدها و زيرفيلدهايي كه در توصيف يك فقره ( در فهرست كتابخانه يا داده پايگاه كتابنگاشتي ) به كار مي رود ، و هر فيلد حاوي يك يا چند عنصر توصيفي مرتبط با هم است؛ مثل عنوان مجله ، شماره ي دوره ، تاريخ انتشار ، و شماره ي صفحات در « فيلد منبع » ( از ركوردي كه يك مقاله ي مجله را در داده پايگاهي ادواري بازنمايي مي كند ) . بيش تر فهرست ها و داده پايگاه ها براي كمك به كاربران در تميزدادن گروه هاي مختلف توصيف ، گزينه ي « برچسب فيلد » را ( به صورت متني ) نيز در هنگام نمايش ركورد شامل مي شوند .
recorded book
نگاه كنيد به : book - on - tape
records
اسنادي با هرشكل ، كه توسط يك نهاد يا فرد ايجاد شده اند ، در روند عادي انجام كار يا امور گرد آمده اند ، و به عنوان مدركي براي آن كارها و فعاليت ها ( و معمولاً مطابق با نظام مشخصي در ركوردداري ) نگهداري شده اند . نيز نگاه كنيد به : active records electronic records inactive records intermediate records machine - readable records official records temporary records time - expired records vital records records management
حوزه اي از مديريت كه هدف آن ، تحقق دقت ، كارآمدي ، و ايجاز در ايجاد ، نگهداشت ، محافظت ، اشاعه ، استفاده ، و تصفيه ي نظام مند ركوردهاي رسمي يك شركت ، نهاد دولتي ، سازمان ، يا مؤسسه ، خواه در شكل فيزيكي يا الكترونيكي مي باشد و معمولاً توسط يك « مدير ركوردها » ( records manager ) كه داراي مهارت حرفه اي است ، و بر مبناي پيمايش دقيق ركوردها اداره مي شود . امنيت و برنامه ي سوانح ، عناصر ضروري در يك برنامه ي مطلوب براي مديريت ركوردها هستند .
فرايند نظام مند بررسي ركوردهاي آرشيوي در بافتار اجرايي شان ( به منظور تعيين محتوا ، قالب بندي ، منشأ ايجاد ، ترتيب نخستين ، وضعيت و كميت هاي فيزيكي ، نرخ انباشتگي ، و ديگر مشخصه ها ) ، قبل از آغاز به توصيف و مرتب كردن آن ها . اطلاعاتي كه در چنين پيمايشي كسب مي شوند در تدوين رويه هاي استقرار ، برنامه ريزي حفاظت ، تعيين خط مشي دسترسي ، و در تخمين ميزان فضاي لازم براي انبارش آن ها نيز كاربرد دارند .
چسباندن جلد جديد به يك مجلد ، بدون دوختن مجدد جزوُك ها . فرايند ساخت جلد جديد و الصاق آن به جزوُك ها « روكشي مجدد » ( recovering ) نام دارد .
فرايند جذب كاركنان واجد شرايط براي كار در كتابخانه يا نظام كتابخانه اي ، از طريق درج آگهي و شرح وظايف در مجلات كتابداري و در فهرست هاي پستي الكترونيكي مرتبط با كتابخانه ، و اعلان وجود پْست خالي در بنگاه هاي كاريابي ، و به صورت شفاهي . به تلاش هاي آموزشگاه هاي كتابداري و انجمن هاي حرفه اي كتابداري به منظور جذب دانشجويان متعهد به حرفه ي كتابداري ، نيز اطلاق مي شود .
طرفِ رويي برگي از پارشمن ، كاغذپوست ، يا كاغذ ، يا صفحه اي از يك مجلد صحافي شده كه در هنگام بازشدن ، ( در متون فارسي در سمت چپ ، و در متون لاتين ) در سمت راست قرار مي گيرد ، و معمولاً يك شماره ي فرد به آن صفحه داده مي شود . متضاد با : verso صفحه ي عنوان و اهدائيه ، و صفحه ي اول از مقدمه ، پيشگفتار ، فهرست مندرجات ، فصل ها ، پيوست ها ، نمايه ها ، و ديگر بخش هاي اصلي كتاب بر صفحه ي فرد چاپ مي شوند . همچنين ، سمتي از يك تكبرگ چاپ شده كه قرار است ابتدا آن طرف از برگ ، خوانده شود - مگر اين كه هر دو طرف دقيقاً هم شكل چاپ شده باشند . مترادف با : obverse
كاغذ ساخته شده از كاغذ باطله ي بازيابي شده ( كه تبديل به خمير گرديده و براي حذف مركب و ديگر ناخالصي ها ، فرآوري شده ) . كاغذ بازيابي شده ، در چاپ و به عنوان كاغذ نوشتاري ( با هدف صرفه جويي در منابع طبيعي و نيز كاهش حجم زباله ي گورستان هاي بهداشتي زباله ) مورد استفاده قرار مي گيرد . ناشران كتاب براي چاپ داستان ، مرغوب ترين كاغذ را به كارمي برند .
اسم همگاني و عاميانه براي دستنامه اي كه حاوي فهرست هاي رسمي كارمندان دولتي يا ديگر افراد برجسته ( مثل اشراف بريتانيايي ) است ، و با رنگ قرمز جلدش شناخته مي شود . مقايسه كنيد با : blue book
فرايند ويرايش ، بازنگري ، و/ يا تنظيم براي نشر اثري كه ( معمولاً با مرگ پديدآورنده ) ناقص مانده يا در شرايطي نامناسب براي نشر قرار داد . اين فرايند توسط « تدوينگر » ( redactor ) انجام مي شود . به نتيجه ي چنين تلاشي نيز اطلاق مي شود . مقايسه كنيد با : continuation recension
بازتوليد يا نسخه اي كه با مقياسي كوچك تر از اصل توليد شده ، و معمولاً به شكل درصدي از اندازه ي اوليه نشان داده مي شود ( كاهش 50 درصدي يك نسخه ي اصل 25*20 سانتيمتري ، رونوشتي با اندازه ي 12 . 5*10 سانتيمتر توليد مي كند ) . اكثر دستگاه هاي فتوكپي موجود در كتابخانه ها ، قابليت كوچك كردن را دارند . متضاد با : enlargement نيز نگاه كنيد به : micrographics reduction ratio
در ريزعكسبرداري ، نشانه اي است حاكي از تعداد دفعاتي كه اندازه ي يك سند يا شئ ديگر كاهش يافته تا يك ريزتصوير تشكيل شود . مثلاً X25 بدان معنا است كه تصوير ، 25 بار كوچك تر از ابعاد خطي نسخه ي اصلي است . نسبت هاي كاهش به صورت زير رده بندي مي شوند . كاهش كم - تا X15 كاهش متوسط - X15 تا X30 كاهش زياد - X30 تا X60 كاهش بسيار زياد - X60 تا X90 كاهش فوق العاده زياد - بالاتر از X90
در ارتباطات ، استفاده از تكرار براي تشديد پيام و جلوگيري از سوء تفاهم؛ مثل علامتي كه مي گويد « اين راه به كتابخانه مي رود » به جاي صرفاً « كتابخانه » يا « به سوي كتابخانه » . در معناي كلي تر ، هر كلمه يا نمادي كه در القاي معناي پيام نقش ضروري ندارد . در سامانه هاي رايانه اي ، به ابزارهايي گفته مي شود كه آماده اند در صورت نقص يا ازكارافتادگي واحدهايي كه به طور طبيعي مورد استفاده قرار مي گيرند ، پردازش يا ارسال را كنترل كنند .
گيره ي مدور لوله اي با سوراخي كه از يك سر تا سرِ ديگر ادامه دارد و حلقه اي از فيلم آماده شده ، بر روي آن پيچيده مي شود و معمولاً براي قرارگرفتن در پروژكتور ، خواننده ، خواننده - چاپگر ، يا وسيله ي نمايشي ديگر طراحي شده است . زماني از قرقره در نوارهاي مغناطيسي استفاده مي شد ، اما كارتريج ها عمدتاً جاي آن ها را گرفته اند . مقايسه كنيد با : spool
در نشر دانشورانه ، كارشناسي است كه حوزه ي تخصصي اش موضوع يك كتاب يا مقاله ي مجله ي تخصصي را شامل مي شود ، و معمولاً يك حرفه مند همتراز با پديدآورنده است كه ويراستار يا ناشر ، دستنوشته را براي ارزيابي قبل از نشر به نزد وي مي فرستد . نيز نگاه كنيد به : peer - reviwed
كلمه يا عبارت مرسومي كه براي ارجاع خواننده به قسمت ديگري از متن در يك اثر به كار مي رود؛ يا كلمه يا عبارت مشابهي ( « نگاه كنيد به » و « نيز نگاه كنيد به » ) در يك نمايه ، فهرست ، يا اثر مرجع براي هدايت كاربر از يك سرعنوان يا مدخل به سرعنوان يا مدخل ديگر . همچنين به هر عبارت لاتيني ( مثل ibid و op . cit . ) اطلاق مي شود كه در پانوشت ها ، پي نوشت ها و كتابنگاشت ها ، براي ارجاع خواننده به آثاري كه قبلاً مورد استناد قرار گرفته يا نقل قول شده اند ، به كار مي رود . گاهي مترادف با : citation نيز به نامه اي اطلاق مي شود كه در حمايت از تقاضانامه ي يك شخص ( كه براي استخدام يا اسكان ارائه گرديده ) نوشته شده . اين نامه معمولاً توسط فردي آشنا با خصوصيات يا شهرت تقاضاكننده ، يا توسط شخصي كه موافقت مي كند براي چنين توصيه اي با وي ( معمولاً با تلفن ) تماس گرفته شود نوشته مي شود .
Reference and User Services Association ( RUSA )
« انجمن خدمات كاربران و مرجع » ( روسا ) در سال 1972 به عنوان بخشي از « انجمن كتابخانه هاي امريكا » تأسيس شد و اعضاي آن را كتابداران و ديگر افراد متعهد به ترويج ارائه ي خدمات مرجع و اطلاعات به همه ي افراد ( بدون توجه به سن شان ، در انواع كتابخانه ها ) تشكيل مي دهند . براي اتصال به سراصفحه ي « روسا » اينجا را كليك كنيد .
reference book
كتابي كه براي رجوع در هنگام نياز به اطلاعات موثق - نه خواندن از ابتدا تا انتها - طراحي شده . كتاب هاي مرجع اغلب از مجموعه اي از « مدخل ها » ي امضاشده يا امضانشده تشكيل مي شوند كه به صورت الفبايي زير سرواژه ها يا سرعنوان ها ، يا با ترتيب ديگري ( رده اي ، عددي ، . . . ) فهرست شده اند . اين گروه از منابع سالنماها ، اطلس ها ، كتابنگاشت ها ، منابع زندگينگاشتي ، فهرست ها ، كشف اللغات ، لغتنامه ها ، فهرست هاي راهنما ، صفحه نگاشت ها و فيلمنگاشت ها ، دايره المعارف ها ، واژه نامه ها ، دستنامه ها ، نمايه ها ، دستورنامه ها ، راهنماهاي پژوهش ، فهرستگان هاي كتاب و نشريات ، و « كتاب سال » ها را ( چه به صورت انتفاعي و چه به عنوان اسناد دولتي منتشر شده باشند ) شامل مي شود . آثار مرجع بلند ممكن است در مجموعه هاي چندجلدي منتشر شوند ، كه همه ي نمايه ها در جلد آخر مي آيند . آثار مرجعي كه به روزآمدي مستمر نياز دارند ممكن است به صورت پيايندي ( و گاهي در قالب خدمات آزادبرگه اي ) منتشر شوند . در كتابخانه ها ، كتاب هاي مرجع در بخش جداگانه اي به نام قفسه هاي مرجع قفسه چيني مي شوند و امانت دادن آن ها مجاز نيست ، چرا كه براي پاسخ دادن به سؤال ها ، وجود آن ها در كنار ميز امانت ضروري است . كتاب هاي مرجع در منابع زير مورد بررسي قرار مي گيرند : American Reference Books Annual CHOICE Library Journal Booklist Reference Services Review Reference and User Services Quarterly دو كتابنگاشت مهم مواد مرجع انگليسي زبان عبارت اند از : « Guide to Reference Books » ( از انتشارات « انجمن كتابخانه هاي امريكا » ) و « Walford's Guide to Reference Materials » ( از انتشارات « انجمن كتابخانه ها ( ي بريتانيا ) » ) . مقايسه كنيد با : circulating book نيز نگاه كنيد به : popular reference book
بخشي جداگانه در انتهاي نشريه ي مروري « بوك ليست » ، كه تقريباً 500 كتاب مرجع و منبع الكترونيكي مرجع را به صورت سالانه ، بررسي و مرور مي كند . دايره المعارف هاي عمومي و انواع خاص لغتنامه ها اغلب با هم بررسي مي شوند تا مقايسه ي بين آن ها تسهيل شود . « آر بي بي » هيئت تحريريه ي خاص خود دارد و ( برخلاف « بوك ليست » ) بررسي كنندگان صرفاً به فقره هايي نمي پردازند كه براي خريد پيشنهاد مي شوند . براي اتصال به سراصفحه ي « آربي بي » اينجا را كليك كنيد .
reference collection
كتاب هايي كه لازم نيست آن ها را از ابتدا تا انتها بخوانند؛ مثل لغتنامه ها ، دستنامه ها ، و دايره المعارف ها ، كه بر اساس شماره راهنما در بخش ويژه اي از كتابخانه به نام « قفسه هاي مرجع » قفسه چيني شده اند . كتاب هاي مرجع را نمي توان از كتابخانه خارج كرد ، چرا كه كتابداران ميز مرجع براي پاسخ به سؤالات ، به آن ها نياز دارند . مكان و وضعيت گردش كتاب هاي مرجع معمولاً با نماد " R " يا " Ref " ( كه در ركورد فهرست و روي برچسب عطف كتاب ، قبل از « شماره ي راهنما » درج مي گردد ) نشان داده مي شود . نيز نگاه كنيد به : ready reference
reference desk
وقتي شخصي سؤالي درباره ي چگونگي پيداكردن اطلاعاتي خاص ، يا چگونگي استفاده از خدمات و منابع كتابخانه اي دارد ، در تماس ( به صورت شخصي ، از طريق تلفن ، و در بعضي از كتابخانه ها از طريق پست الكترونيكي ) با خدمتگاه عمومي كه در نزديكي مجموعه ي مرجع كتابخانه قرار دارد ، مي تواند از كتابداران مرجع كمك بگيرد . يك كتابدار مرجع حرفه اي و مهارت آموخته كه براي كار در ميز مرجع تعيين شده ، تلاش خواهد كرد به سؤال مراجعه كننده ، پاسخي بيابد يا وي را به يك منبع آگاه ، ارجاع دهد . در كتابخانه هاي بزرگ عمومي و آكادميك ، ميز مرجع ( بخصوص در طول اوقات اوج استفاده ) ممكن است دو يا سه كتابدار داشته باشند . مقايسه كنيد با : information desk نيز نگاه كنيد به : reference interview roving
reference interview
ارتباط بين شخصي ، كه ميان يك كتابدار مرجع و كاربر كتابخانه ، به منظور تعيين نياز ( هاي ) خاص اطلاعاتي شخص ( كه ممكن است با سؤال مرجعي كه در ابتدا مطرح شده متفاوت باشد ) برقرار مي شود . از آنجا كه مراجعان ( بخصوص در تعامل چهره به چهره ) اغلب كم حرف هستند ، كتابدار بايد از خود صبر و تدبير نشان دهد . مصاحبه ي مرجع ممكن است به صورت حضوري ، از طريق تلفن ، يا به درخواست كاربر از طريق الكترونيكي ( معمولاً به وسيله ي پست الكترونيكي ) صورت گيرد؛ اما اگر به نظر برسد كه يك كاربر مردد ، نياز به ياري دارد ، كتابدار مرجع ماهر گاهي خود اقدام به آغاز ارتباط خواهد كرد . نيز نگاه كنيد به : roving
reference librarian
كتابداري كه در قسمت « خدمات عمومي » كار مي كند و به سؤالاتي كه توسط مراجعان كتابخانه در ميز مرجع ( به صورت تلفني يا از طريق پست الكترونيكي ) مطرح مي شوند پاسخ مي دهد . ممكن است از يك كتابدار مرجع بخواهند درباره ي استفاده از منابع كتابخانه و فناوري اطلاعاتي نيز « آموزش در محل استفاده » ارائه كند . بيش تر كتابداران مرجع ، در انتخاب مجموعه اي متوازن از مواد مرجع به منظور برآوردن نيازهاي اطلاعاتي خدمتگيران كتابخانه نيز كمك مي كنند . نيز نگاه كنيد به : roving
نمادي در چاپ ، كه در متن براي اشاره به مطالبي به كار مي رود كه در مكاني متفاوت ( مثلاً در پانوشت ، يا در قسمت ديگري از همان صفحه ) چاپ شده اند . وقتي بيش از يك ارجاع در صفحه داده مي شود ، ترتيب نمادها عبارت است از : ستارك ، نشان خنجر ، خنجر مخطط ، نشانه ي بخش ، نشان موازي ، نشان پاراگراف . اكثر ناشران براي نشان دادن مرجع هاي متوالي و متعدد ، اعداد با انديس بالا را ترجيح مي دهند .