واژه‌نامه اطلاع‌رسانی





a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 466
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 5180
PCC
نگاه كنيد به : Program for Cooperative Cataloging
PDA
نگاه كنيد به : personal digital assistant
PDF
نگاه كنيد به : Portable Document Format
دوره اي ( دوره هايي ) در روز ، هفته ، ماه ، سال كه طي آن ( ها ) خدمات و منابع يك كتابخانه يا سامانه ي رايانه اي بيش ترين موارد استفاده را دارند . به منظور نشان دادن اوقات متناوب اوج استفاده مي توان صورت تراكنش ها ، آمار گردش منابع ، و « آمار دروازه » را گردآوري و تحليل كرد . نتايج حاصله در تعيين ساعات كار كتابخانه ، پيش بيني نيازهاي پرسنلي ، زمان بندي اداره ي امور ، . . . مفيد هستند .
درباره ي مجله ي تخصصي دانشورانه اي گفته مي شود كه مقالات آن بايد وارد فرايند ارزيابي انتقادي توسط يك يا چند كارشناس موضوعي ( به نام داور ) شوند . مسئوليت داوران اين است كه تعيين كنند آيا موضوع مقاله در حوزه ي موضوعي مجله قرار دارد يا نه ، آيا مقاله اصالت دارد ، كيفيت پژوهش چگونه است ، آيا به روشني ارائه شده ، و . . . . براي اين كه مقاله اي مورد پذيرش نهايي براي نشر قرار گيرد ، ممكن است تغييراتي به پديدآورنده ( ها ) پيشنهاد شود . در ارزيابي به منظور احراز پست و ارتقا ، ممكن است به كتابداران آكادميك فقط براي مقالاتي از آنان كه از سوي مجلات بررسي شده ي تخصصي پذيرفته شده اند ، امتياز نشر بدهند . بعضي از داده پايگاه هاي كتابنگاشتي ، محدودكردن نتايج كاوش به مجلات بررسي شده ي تخصصي را امكانپذير مي سازند .
فرايندي كه در آن انجام كار كتابدار يا ديگر كارمند كتابخانه توسط همكاران او ارزيابي مي شود و در رابطه با تمديد قرارداد يا ارتقا ، توصيه اي صورت مي گيرد . در كتابخانه هاي آكادميك ( در مؤسساتي كه « همترازي هيئت علمي » به كتابداران اعطا مي كنند ) تصميمات مربوط به احراز پست ممكن است مبتني بر « ارزيابي همترازان » نيز باشند . در كتابخانه هايي كه استخدام در آن ها مشروط به « قرارداد توافق جمعي » است ، شيوه ي « ارزيابي همترازان » ممكن است به موجب قرارداد تعيين شود .
فرايندي كه يك روال استاندارد در نشر دانشورانه است و در آن ، پديدآورنده ي يك كتاب ، مقاله ، برنامه ي نرم افزاري ، . . . اثر خود را ( معمولاً قبل از نشر ) براي ارزيابي انتقادي به كارشناسان آن حوزه تحويل مي دهد . در برنامه نويسي رايانه اي ، « كد منبع » ممكن است توسط مالك برنامه يا دارنده ي مجوز آن ، به عنوان « منبع باز » به ثبت برسد تا توسعه ي آن برنامه از طريق بررسي دقيق را ترغيب كند .
pel
نگاه كنيد به : pixel
اسمي غير از نام واقعي ، كه توسط پديدآورنده استفاده مي شود و معمولاً براي مخفي كردن هويت از سوي وي انتخاب مي شود . « قلمي نام » ممكن است « دِگرنام » ( اسم يك شخص واقعي غير از پديدآورنده ) ، نام مستعار خيالي ، نام مستعاري بر اساس نام واقعي پديدآورنده ، يا كلمه يا عبارتي باشد كه اسم يك شخص نيست . در قرن نوزدهم كه نوشتن به اندازه ي امروز مورد احترام نبود و بنابراين مشغله ي مناسبي براي زنان شمرده نمي شد ، استفاده از قلمي نام ها بسيار رايج بود . بعضي از پديدآورندگان با بيش از يك قلمي نام ، مطلب مي نويسند و در هنگام نوشتن در يك ژانر جديد يا ارائه ي يك ( يا چند ) شخصيت اصلي جديد در يك مجموعه ، از نام متفاوتي استفاده مي كنند . براي اتصال به يك لغتنامه ي درونخطي از قلمي نام ها و نام هاي مستعار ، اينجا را كليك كنيد . مترادف با : nom de plume مقايسه كنيد با : autonym نيز نگاه كنيد به : eponym pseudandry
روايت ، جمله ، يا نگارش اضافي كه متمم يا مكمل اثري ديگر ، اما مستقل از آن است؛ مثل مقاله اي كه مبناي تاريخي يك اثر هجوآميز را توضيح مي دهد .
فايل كاغذي يا الكترونيكي كه اجازه داده مي شود اسناد مربوط به موضوعاتي كه نمي توان آن ها را سريعاً حل كرد ، در آن جمع آوري شوند ، تا وقتي كه شرايط مناسب براي حل و فصل آن ها فراهم گردد . اگر « فايل در دست اقدام » سريعاً رشد كند ، شايد نشانه ي وجود كار بيش از حد قابل انجام ، يا نشانه اي از وجود عامل كُندي در روند كار باشد .
در نظام « امانت بين كتابخانه اي » ( در « اُسي ال سي » ) ، به درخواست امانتي گفته مي شود كه توسط كتابخانه ي امانت گيرنده فرستاده شده و در فايل پيام كتابخانه ي امانت دهنده ( ي بالقوه ) ظاهر مي شود .
ملودرام احساسي در شكل رمان يا رْمانَك رمزآلود ، جنايي ، يا ماجرايي ، كه در ويراست جلدكاغذي ارزان ، چاپ مي شود . در انگلستان معادل « رمان كيلويي » است .
نرخي كه به موجب آن ، محصول يا خدمتي بر مبناي روزانه محاسبه مي شود . به حداكثر مقدار مجاز از سوي كارفرما براي هزينه هاي سفر ( غذا ، اقامت ، . . . ) ، كه معمولاً بر مبناي هزينه ي متوسط در يك ناحيه ي جغرافيايي معين برآورد مي شود نيز اطلاق مي گردد .
داده پايگاهي كه هزينه ي دسترسي به آن بر اساس كاوش ( و نه اشتراك ) محاسبه مي شود . هزينه ي محاسبه شده ممكن است مقدار ثابتي در هر كاوش ( مثل « فست سرچ » در « اُسي ال سي » ) ، يا مبتني بر « مدت زمان اتصال » باشد .
روشي سريع و نسبتاً ارزان در صحافي ته چسب كه در آن ، لبه ي صحافي بدنه ي متن ، آجيده مي شود تا از برگ ها ، مجموعه اي به دست آيد و سپس اين مجموعه ، داراي سطح ناهموار شود ، چسب زودخشك به اين سطح ناهموار زده مي شود و پوسته يا جلد ، بدون دوختن يا زدن لايه ي پشتي ، به بدنه متصل مي شود . تقريباً همه ي كتاب هايي كه با جلد كاغذي منتشر مي گردند به اين شيوه صحافي مي شوند . از اين شيوه براي بعضي ويراست هاي ويژه ي سخت جلد ( مثلاً ويراست هاي باشگاه كتاب ) نيز استفاده مي شود . دوام اين نوع صحافي به استحكام چسب و قابليت آن در حفظ انعطاف پذيري در طول زمان بستگي دارد ، و معمولاً دوام آن به اندازه ي صحافي دوخته شده يا كوك خورده نيست . مقايسه كنيد با : Otabind نيز نگاه كنيد به : double - fan abhesive binding hot - melt notched binding
فرايند چاپ دومين رويه ي يك ورق . در « چاپ دو رو » ( perfecting press ) هر دو طرف برگه ها در يك گذر واحد از دستگاه چاپ ، چاپ مي شوند . مترادف با : backing up نيز نگاه كنيد به : register
وسيله اي مكانيكي كه براي ايجاد اثري دائمي بر روي يك ورق كاغذ يا صفحه اي از كتاب ، با سوراخ كردن آن مطابق با طرحي متشكل از سوراخ هاي ريز در الياف كاغذ ، طراحي شده . از اين وسيله زماني براي مشخص كردن مالكيت در كتابخانه ها استفاده مي شد ، اما اكنون عمدتاً جاي خود را به مهر لاستيكي داده است . دفاتر اسناد رسمي هنوز از اين وسيله براي اعتباربخشيدن به امضاها استفاده مي كنند .
ايجاد برش يا سوراخ به صورت خطي از سوراخ ها يا شكاف هاي كوچك نزديك به هم در طول حاشيه ي داخلي صفحه ، يا گرداگرد مطلب چاپ شده بر روي ورق ، به منظور تسهيل در جداكردن يا بريدن يك صفحه يا قسمتي از آن . به خطي از سوراخ ها كه به اين منظور ايجاد شده نيز اطلاق مي گردد . نيز نگاه كنيد به : perforating stamp
فرايند قضاوت درباره ي مهارتي كه يك كارمند در انجام وظايف و مسئوليت هاي مرتبط با پْستي كه توسط شركت يا سازمان برايش انتخاب كرده ، از خود نشان داده؛ اين قضاوت معمولاً با هدف تمديد قرارداد يا ارتقاي مقام انجام مي شود . در كتابخانه ها ، ارزيابي انجام كار ممكن است كلاً توسط مديريت ، يا در قالب « فرايند ارزيابي همترازان » صورت گيرد . مترادف با : performance measurement نيز نگاه كنيد به : accountability
سنجه اي براي اندازه گيري ميزان موفقيت يك كارمند ، اداره ، سازمان ، يا مؤسسه در تحقق اهداف و آرمان هايش؛ مثلاً درصد درخواست هاي امانت كه به بخش امانت بين كتابخانه اي كتابخانه رسيده و در يك دوره ي زماني معين ، با موفقيت انجام شده اند . performance measurement نگاه كنيد به : performance evaluation
فردي كه بخش قابل رويت اثري را كه براي يك رسانه ي تجسمي ( نمايش ، فيلم ، تصنيف موسيقايي ، رقص ، . . . ) خلق شده اجرا مي كند . در فهرستنويسي كتابخانه اي ، نام اجراكننده هاي اصلي را مي توان به عنوان شناسه هاي افزوده ( فيلد 700 مارك ) در توصيف كتابنگاشتي مربوط به اجراي ضبط شده ( فيلم ، كاست ويديويي ، كاست صوتي ، سي دي ، . . . ) درج كرد . نيز نگاه كنيد به : composer director
شهري باستاني در كرانه ي غربي آسياي صغير نزديك شهر نوين « برگاما » ( تركيه ) كه محل استقرار موزه و كتابخانه ي سلطنتي باشكوهي بود كه در دوران يونان باستان توسط « يومنس دوم » در رقابت با مركز بزرگ يادگيري در اسكندريه ( مصر ) ساخته شده بود . گفته مي شود استفاده از پارشمن به عنوان زمينه ي نوشتار از شهر « پرگاموم » آغاز شده .
نشانه ي نقطه گذاري كه پايان يك جمله ي معمولي را نشان مي دهد ، و به عنوان نشانه ي كوته نوشت نيز به كار مي رود . مترادف با : full point full stop نيز نگاه كنيد به : dot در تاريخ و ادبيات ، يك وقفه ي زماني ( معمولاً با تاريخ آغاز و/ يا پايان نامعلوم ) كه با وقايع ، شرايط ، يا ويژگي هاي خاصِ سـَبكي ، مشخص مي شود؛ مثل دوره ي رمانتيك ( اوايل قرن نوزدهم در اروپا ) ، يا دوره ي ويكتوريايي ( اواخر قرن نوزدهم در بريتانيا ) .
يك كتابنگاشت كه به آثاري محدود است كه دوره ي زماني خاصي را زير پوشش مي گيرند؛ مثل تاريخ امريكا در « دوره ي استعماري » ( colonial period ) يا « دوره ي پيشرفت » ( progressive era ) .
period printing
توليد كتاب ها يا ديگر انتشارات چاپي به سُبكي مناسب با دوره ي زماني كه در اصل در آن دوره ، مطالب ارائه شده اند . مقايسه كنيد با : facsimile همچنين ، توليد كتاب به سُبكي مشابه با سبك يك دوره ي زماني قديمي تر ، گر چه كه متن شايد توسط پديدآورنده ي معاصري نوشته شده باشد . اين شيوه ي توليد كتاب ، معمولاً از سوي ناشر ، نوعي ابزار تبليغي شمرده مي شود .
در فهرستنويسي كتابخانه اي ، عبارت است از تقسيم فرعي كه به يك رده يا سرعنوان موضوعي افزوده مي شود تا كاربرد آن را به يك دوره ي زماني خاص محدود كند ( مثال : شعر امريكا - - قرن بيستم؛ يا : فرانسه - - تاريخ - - 1815 - 1789 ) .
نشريه اي با عنوان خاص خود ، حاوي مقالات ، مطالب ، و ديگر آثار كوتاهي كه معمولاً توسط مشاركت كنندگان مختلف نوشته مي شود ، و بيش از يك بار ( معمولاً با فواصل زماني منظم و اعلام شده ، و بدون تصميم قبلي براي زمان انتشار شماره ي نهايي ) ، به صورت نرم جلد منتشر مي گردد . اگر چه هر شماره به خودي خود كامل است ، اما رابطه اش با شماره هاي قبلي از طريق « شماره ي پياپي » و « شماره ي دوره » كه روي جلد چاپ مي گردد نشان داده مي شود . محتوا توسط يك ويراستار يا هيئت ويراستاري كنترل مي شود . اين رده از انتشارات شامل روزنامه ها ، خبرنامه ها ، مجلات عمومي ، و مجلات تخصصي است كه در باجه هاي مطبوعاتي ، يا از طريق اشتراك به فروش مي رسند . كتابخانه ها معمولاً همه ي شماره هاي منتشرشده در طول يك سال انتشاراتي را در يك يا چند مجلد صحافي مي كنند و در اين صحافي ، دوره هاي مجله به صورت پي درپي شماره گذاري مي شوند ( اين شماره گذاري با عدد « يك » براي اولين سالي كه ادواري در آن منتشر شده آغاز مي گردد ) . مقايسه كنيد با : serial ادواري ها توسط جوامع دانشوري ، انتشارات دانشگاهي ، نهادهاي دولتي ، انتشاراتي هاي انتفاعي ، شركت هاي خصوصي ، انجمن هاي صنفي و حرفه اي و سازمان هاي غيرانتفاعي منتشر مي شوند . جامع ترين فهرست راهنماي ادواري ها عبارت اند از « فهرست راهنماي بين المللي ادواري هاي اولريخ » ( از شركت « باوكر » ) و « فهرست راهنماي پيايندها » ( از شركت « ابسكو » ) . محتواي ادواري ها در كشف افزاري به نام « نمايه هاي ادواري ها » ( معمولاً بر اساس موضوع و پديدآورنده ) نمايه مي شوند . ادواري ها معمولاً به صورت الفبايي ( بر اساس عنوان ) در بخش جداگانه اي از مخزن كتابخانه قفسه چيني مي شوند . در بعضي از كتابخانه ها ، شماره هاي جاري ادواري ها در مكاني جداي از بايگاني شماره هاي پيشين ( كه ممكن است براي صرفه جويي در فضا ، به ريزبرگه و ريزفيلم تبديل گردند ) قفسه چيني مي شوند . براي مشاهده و تهيه ي سخت نسخه از ريزنمود ها ، دستگاه هاي خواننده - چاپگر ريزنمود در اختيار مراجعان قرار مي گيرند . ادواري هاي منتشرشده توسط دولت فدرال امريكا نيز بر اساس « شماره ي سوداكس » در بخش جداگانه اي از مخزن هاي پيش بيني شده براي اسناد دولتي ، قفسه چيني مي شوند . نيز نگاه كنيد به : frequency holdings note one shot periodical stand
سياهه اي درهمكرد از مقالات ادواري ها كه در آن ها ، استناد ها بر اساس موضوع ( يا با نظم رده اي ) و گاهي در زير نام خانوادگي پديدآورنده ( به صورت جداگانه يا با ترتيب الفبايي واحد ) وارد مي شوند . نمايه هاي ادواري ها ممكن است عام ( مثل Reader's Guide to Periodical Literature ) ، مختص به يك ( مثل Education Index ) يا چند رشته ي آكادميك خاص ( مثل Humanities Index ) ، يا محدود به نوع خاصي از انتشارات ( مثل Alternative Press Index ) باشند . در كتابخانه ها ، نمايه هاي ادواري ها به صورت چاپي و به عنوان داده پايگاه هاي كتابنگاشتي ، درونخطي يا برروي سي دي رام ، موجودند . نيز نگاه كنيد به : abstracting service
قطعه اي از اثاثيه ي كتابخانه اي با قفسه هاي شيب دار ، كه در كتابخانه ها براي نمايش دادن شماره هاي جاري ادواري ها به كار مي رود ، و به اندازه ي قفسه هاي معمولي فشرده نيست ، بلكه براي مروركنندگان دسترس پذيرتر است . سطح شيبدار قفسه ي ادواري نما ممكن است لولا داشته باشد و تعداد محدودي از شماره هاي پيشين ، در گنجه ي تعبيه شده در پشت آن ، نگهداري شود .