واژه‌نامه اطلاع‌رسانی





a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 265
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 5180
librarianship
حرفه اي كه به استفاده از نظريه و فناوري براي خلق ، انتخاب ، سازماندهي ، مديريت ، حفاظت ، اشاعه ، و به كارگيري مجموعه هاي اطلاعاتي در همه ي قالب بندي ها مي پردازد . در ايالات متحده ، اغلب مترادف با : library science شخصي كه به صورت رسمي براي انجام چنين خدماتي آموزش ديده يا مورد تأييد قرار گرفته كتابدار نام دارد . نيز نگاه كنيد به : comparative librarianship
از كلمه ي لاتين liber به معناي « كتاب » ( واژه ي معادل آن در زبان هاي يوناني و رومي bibliotheca است ) . يك يا چند مجموعه از كتاب ها و/ يا ديگر موادي كه براي استفاده ( خواندن ، مراجعه ، مطالعه ، پژوهش ، . . . ) سازماندهي شده و نگهداري مي شوند . كاركنان « كتابخانه هاي نهادي » را كه براي تسهيل در دسترسي خدمتگيران خاصي سازماندهي شده اند ، كتابداران و ديگر افرادي تشكيل مي دهند كه براي ارائه ي خدمات مطابق با نيازهاي كاربران ، آموزش ديده اند . تَوُسّعاً به اتاق ، ساختمان ، يا تأسيساتي گفته مي شود كه چنين مجموعه اي را در خود جاي داده ، و معمولاً ( اما نه لزوماً ) براي همين هدف ساخته شده است . اطلاعات راهنما درباره ي كتابخانه ها به صورت الفبايي و بر اساس كشور در « راهنماي جهاني كتابخانه ها » ( World Guide to Libraries ) موجود است . دو فهرست راهنماي درونخطي جهاني و جامع از سراصفحه هاي كتابخانه ها عبارت اند از « ليبدكس » و « ليب وب » . كوته نوشت : lib . نيز نگاه كنيد به : academic library government library public library special library همچنين اسم مشتركي كه توسط ناشران ) بخصوص در دوره ي حكومت ملكه ويكتوريا ( براي كتاب هاي معيني كه به صورت فَروُست منتشر مي شدند ، به كار مي رفت . به مجموعه اي از برنامه هاي رايانه اي يا فايل هاي داده ها ، يا مجموعه اي از زيربرنامه هاي آماده كه قابليت استفاده ي دوباره دارند ( و گاهي « يكان » خوانده مي شوند ) نيز اطلاق مي شود ، كه مي توان در همان هنگام تدوين ، آن را به برنامه اي پيوند داد؛ در نتيجه برنامه نويس از لزوم تكرار كدها در هر بار استفاده از آن زيربرنامه در برنامه ي اصلي ، راحت مي كند .
كنترل و نظارت بر كتابخانه يا نظام كتابخانه اي ، شامل برنامه ريزي ، بودجه بندي ، تعيين خط مشي ، مديريت كاركنان ، روابط عمومي ، و ارزيابي برنامه ها ، همراه با مسئوليت نسبت به نتايج حاصله . به اشخاص مسئول اداره ي كتابخانه ، معمولاً هيئت اُمنا يا رييس سازمان ، مدير كتابخانه ، و كارمندان مستقيم او نيز اطلاق مي شود . نيز نگاه كنيد به : Library Administration and Management Association
Library Administration and Management Association ( LAMA )
بخشي از « انجمن كتابخانه هاي امريكا » كه در سال 1957 پايه گذاري شد و اعضاي آن را سرپرستان كتابخانه ها و افراد علاقه مند به بهبود كيفيت اداره و مديريت انواع كتابخانه ها تشكيل مي دهند . براي اتصال به سراصفحه ي « لاما » اينجا را كليك كنيد .
شخصي كه از كتابخانه و نقش آن در جامعه ، بخصوص هنگامي كه منابع مالي آن يا « حق آزادي براي خواندن » در مخاطره هستند ، چه با سخن گفتن و چه با اقدام عمومي در حمايت از آن ها ، قدرداني و تمجيد مي كند . نيز نگاه كنيد به : Friends of the Library library trustee
خدمت نمايه سازي و چكيده نويسي خاص متون علم كتابداري و علم اطلاع رساني ، كه از سال 1968 - 1950 به صورت فصلنامه و با عنوان Library Science Abstracts ( چكيده نامه ي علم كتابداري ) ، و از 1969 به صورت دوماهانه و با عنوان كنوني ( شابپ 2179 - 0024 ) توسط « انجمن كتابخانه هاي بريتانيا » منتشر مي شود . « ليزا » چكيده ي مقالات بيش از 550 ادواري منتشره در بيش از 68 كشور جهان ، و مقالات موجود در بيش تر مجموعه مقالات كنفرانس هاي انگليسي زبان را ارائه مي كند ، و هر دو هفته روزآمد مي شود . نيز نگاه كنيد به : Library Literature & Information Science
Library and Information Science Technology Association ( LITA )
بخشي از « انجمن كتابخانه هاي امريكا » از سال 1966 كه اعضاي آن را كتابداران و ديگر حرفه مندان اطلاعات تشكيل مي دهند كه با همه ي جنبه هاي فراهم آوري ، سازماندهي ، ذخيره ، بازيابي ، و اشاعه ي اطلاعات در قالب هاي رقومي ( از جمله كتابخانه هاي رقومي ، وراداده ، جوازدهي و تأييد اصالت ، مجلات تخصصي الكترونيكي و نشر الكترونيكي ، مخابرات ، شبكه ها ، امنيت رايانه اي و حقوق دارايي فكري ، استانداردهاي فني ، فهرست هاي درونخطي و داده پايگاه هاي كتابنگاشتي ، سامانه هاي اطلاعاتي نوري ، برنامه هاي كاربردي روميزي ، مهندسي نرم افزار ، . . . ) مرتبط هستند . براي اتصال به سراصفحه ي « ليتا » اينجا را كليك كنيد .
سازمانِ عضويتي ، متشكل از گروهي از كتابداران ، مديران كتابخانه ، و ديگر اشخاص دست اندركار كتابخانه ها ، كه به صورت دوره اي باهم ملاقات مي كنند تا درباره ي موضوعات مورد علاقه ي حرفه اي شان بحث كنند . انجمن هاي كتابخانه ها مسئولان را انتخاب مي كنند ، كنفرانس هايي برگزار مي نمايند ، كميته هايي را براي بررسي موضوعات خاص تعين مي كنند ، خبرنامه و مجلات خاص حرفه را منتشر مي كنند ، و حق عضويت ها را براي حمايت از فعاليت هاي سازمان ، به حساب مي گذارند . بزرگ ترين انجمن كتابخانه ها در ايالات متحده « انجمن كتابخانه هاي امريكا » ( آلا ) است . همتايان اين انجمن در كانادا و بريتانيا عبارت اند از « انجمن كتابخانه هاي كانادا » ( سي ال اي ) و « مؤسسه ي رسمي حرفه مندان كتابداري و اطلاع رساني ( سايليپ ) . نيز نگاه كنيد به : ASIST SLA
اين انجمن كه در سال 1877 پايه گذاري شده ، اصلي ترين انجمن كتابخانه ها در انگلستان مي باشد ، و 25000 نفر از كتابداران و ديگر حرفه مندان اطلاعات ( كه حدوداً 5/5 درصدشان در خارج از كشور به كار مشغول اند ) عضو آن هستند . « ال اي » كه به دوازده شعبه ي جغرافيايي و بيش از بيست گروه موضوعي تقسيم شده ، در لندن مستقر است . در آوريل 2002 ، « ال اي » با « مؤسسه ي دانشمندان اطلاعات ( آي آي اس ) » ادغام شد و « مؤسسه ي رسمي حرفه مندان كتابداري و اطلاع رساني ( سايليپ ) » را تشكيل داد . براي اتصال به سراصفحه ي سايليپ اينجا را كليك كنيد .
قدرداني و افتخاري كه به خاطر اقدام چشمگير در حرفه ي كتابداري و/ يا خدمت برجسته به حرفه ي كتابداري ، به شخصي اعطا مي شود . اگر جايزه شامل پاداش پولي باشد ، اين جايزه معمولاً توسط اهداكننده ي حقيقي يا حقوقي ، يا يك انجمن كتابخانه ها تأمين مي شود .
اقدام « اف بي آي » در دهه هاي 1970 و 1980 براي به كارگيري كتابداران ايالات متحده به عنوان « مبارزان جنگ سرد » بر اين مبنا كه آنان دسترسي عمومي به پژوهش هاي علمي طبقه بندي نشده ، بخصوص اطلاعات موجود در « مركز ملي اطلاعات فني » ( ان تي آي اس ) را محدود كنند . از كتابداران خواسته مي شد افرادي را كه گروه هاي خاصي از اطلاعات علمي را درخواست مي كنند ( بخصوص اگر داراي مليت هاي خارجي و از كشورهاي شوروي سابق باشند ) گزارش كنند . « اف بي آي » در اين اقدام كه به اصل رازداري كتابخانه ها در ركوردهاي امانت و دسترسي آزاد به منابع اطلاعاتي خدشه وارد مي كرد ، مورد حمايت « كميسيون ملي علوم كتابداري و اطلاع رساني » ( ان سي ال آي اس ) بود . اف بي آي تعقيب 16 ماهه اي درباره ي كتابداراني كه آشكارا با اين برنامه مخالفت مي كردند انجام داد ، و حتي آنان را « فريب خوردگان از شوروي » سابق ناميد . « انجمن امريكايي استادان دانشگاه » ، « فدراسيون معلمان امريكا » ، و ديگر سازمان ها نيز با اين برنامه مخالف بودند . در واكنش به خشم عمومي ، بسياري از قانونگذاران مقرراتي را وضع كردند كه فاش كردن ركوردهاي كتابخانه يا درخواست هاي مراجعه كنندگان را بدون حكم دادگاه ، غيرقانوني اعلام مي كرد .
بيانيه اي رسمي كه در سال 1948 توسط « انجمن كتابخانه هاي امريكا » تصويب و در سال هاي 1961 ، 1990 ، و 1996 اصلاح شد و به حق كتابخانه ها در ايالات متحده در فراهم آوردن موادي كه بيان كننده ي نقطه نظرات مختلف براي همه ي اعضاي جوامع زيرپوشش ، و آزادي آن ها از قيد سانسور مي باشد ، اذعان مي كند . اجراي « اعلاميه ي حقوق كتابخانه ها » كار « دفتر آزادي فكري » ( وابسته به « انجمن كتابخانه هاي امريكا » ) مي باشد . براي خواندن متن كامل اين بيانيه اينجا را كليك كنيد . نيز نگاه كنيد به : Freedom to Read Statement Intellectual Freedom Round Table
صحاف تجاري كه در برآوردن نيازهاي كتابخانه ها از نظر صحافي متخصص است . بيش تر كتابخانه ها مرتباً بايگاني شماره هاي پيشين ادواري هايشان را براي صحافي در مجلدهاي سالانه ، نزد صحاف كتابخانه مي فرستند . ممكن است براي فقره هاي پرمصرف و كتاب هاي جلد كاغذي تجاري نيز به صحافي ويژه نياز باشد . صحاف هاي كتابخانه در « مؤسسه ي صحافي كتابخانه اي » سازماندهي شده اند . نيز نگاه كنيد به : library binding
صحافي بادوام و بسيار قوي كه براي بايگاني شماره هاي پيشين ادواري ها و صحافي مجدد مجلدات فرسوده و انتشارات جلد كاغذي جديد كه انتظار مي رود در مدت زمان نسبتاً زياد ، گردش بالايي داشته باشند ، به كار مي رود . اين نوع صحافي ، « صحافي فوق كتابخانه اي » را نيز شامل مي شود . استاندارد « اَنسي » براي صحافي كتابخانه اي ( كه توسط « انجمن كتابخانه هاي امريكا » و « مؤسسه ي صحافي كتابخانه اي » مقرر شده ) مستلزم آن است كه كتاب ، شيرازه ي آغشته به چسب پلي وينيل استات ، آستر بدرقه هاي قوي ، مُفصَل هاي تقويت شده ، و صفحات جلد پوشيده با قَدُك اندودشده يا اشباع شده با رِزين ثابت داشته باشد . صحافي كتابخانه اي معمولاً گران تر از « صحافي ناشر » است . مقايسه كنيد با : library edition نيز نگاه كنيد به : oversewing
انجمن صنفي صحاف هاي بازاري كتابخانه اي كه در ايالات متحده ، كانادا ، و بريتانيا كار مي كنند . اين انجمن در سال 1935 به منظور تدوين و استمرار استانداردهايي براي صحافي مجدد و صحافي فوق كتابخانه اي ، بهبود شيوه هاي صحافي ، و تسهيل در همكاري بين صحاف هاي كتابخانه اي ، و بين صحاف ها و مشتريان شان پايه گذاري شد . عضويت براي تداركچيان صحاف هاي كتابخانه اي و سازمان هايي كه به حفظ كتاب ها و ادواري ها علاقه مند هستند نيز آزاد است . « ال بي آي » با همكاري « انجمن كتابخانه هاي امريكا » ، استاندارد « اَنسي » براي صحافي كتابخانه اي را تدوين كرد . براي اتصال به سراصفحه ي « ال بي آي » اينجا را كليك كنيد .
اوراق قرضه ي داراي تخفيف يا سود كه ( معمولاً به منظور تأمين مالي ساخت و/ يا بازسازي تأسيسات موجود ، يا يك پروژه ي سرمايه اي عمده ) توسط « حوزه ي كتابخانه اي » ، يا توسط يك نهاد دولتي كه كتابخانه يا نظام كتابخانه اي بخشي از آن است ، پخش مي شود . « ورقه ي قرضه » ، حوزه ي كتابخانه اي را تحت الزام عام قرار مي دهد تا مقدار معيني از سود را ( معمولاً در فواصل زماني منظم ) به قرضه دار ( سرمايه گذار ) بپردازد و مبلغ اصلي وام را نيز در مدت زمان معين ، بازپرداخت نمايد . قرضه از سوي اكثريت رأي دهندگان حوزه ي كتابخانه اي ، كه با پرداخت اندكي ماليات بيش تر براي تأمين درآمد كافي به منظور پرداخت سود و اصل وام موافقت مي كنند ، مورد حمايت قرار مي گيرد . پيشنهادهاي قرضه در زمان رونق ، آسان تر از زمان ركورد اقتصادي تصويب مي شوند .
كارت كوچك پلاستيكي يا كاغذي كه توسط كتابخانه براي امانت گيرنده ي ثبت نام شده صادر مي شود ، و بايد براي خارج كردن مواد از مجموعه ها ، به ميز گردش كتاب ارائه شود . معمولاً از متقاضيان جديد ، مدارك شناسايي درخواست مي شود . در اكثر كتابخانه هاي ايالات متحده ، كارت هاي كتابخانه به منظور گردش الكترونيكي ، داراي باركد هستند . به منظور تأييد نشاني كنوني محل سكونت و شماره تلفن ، ممكن است به تمديد دوره اي كارت كتابخانه نياز باشد . مترادف با : borrower card نيز نگاه كنيد به : patron ID
بستن ( موقت يا دائمي ) كتابخانه يا شعبه اي از يك نظام كتابخانه اي ، معمولاً به علت محدوديت هاي بودجه اي يا تغييرات جمعيت شناختي در منطقه ي زيرپوشش ، بسته شدن كتابخانه ها در بخش اخبار American Library Association ، ( مجله ي ماهانه ي « انجمن كتابخانه هاي امريكا » ) اعلام مي شود .
مجموع كل كتاب ها و ديگر مواد تحت مالكيت يك كتابخانه ، كه براي سهولت دسترسي ، فهرستنويسي و مرتب شده اند ، و اغلب از چندين مجموعه ي كوچك تر ( مرجع ، كتاب هاي اماني ، پيايندها ، اسناد دولتي ، كتاب هاي كمياب ، مجموعه هاي ويژه ، . . . ) تشكيل مي شوند . فرايند ساخت يك مجموعه ي كتابخانه اي در طول زمان ، « مجموعه گستري » نام دارد . مترادف با : holdings مقايسه كنيد با : collection نيز نگاه كنيد به : electronic collection high - risk collection rental collection subject collection test collection
گردهمايي رسمي كتابداران ، مديران كتابخانه ، و افراد ديگري كه با كتابخانه ها در ارتباط هستند ، با هدف ملاقات همكاران ، بحث درباره ي موضوعات و رويدادها ، و آگاهي از محصولات جديد ، خدمات ، فناوري ها ، و پيشرفت هاي جديد در علم كتابداري و اطلاعات . بيش تر انجمن هاي كتابخانه اي كنفرانس هاي منظم برگزار مي كنند كه در آن ها مسئولان انتخاب مي شوند ، كميته ها و واحدهاي ويژه شكل مي گيرند ، خط مشي ها تدوين مي گردند ، جايزه ها اعلام مي شوند ، و . . . . « شركت كنندگان در كنفرانس » ( Conferees ) عموماً مبلغي براي ثبت نام ( بسته به بخش هايي از كنفرانس كه قرار است در آن ها شركت كنند ) مي پردازند . نيز نگاه كنيد به : preconference proceedings
شيوه هايي كه كتابخانه ها و نظام هاي كتابخانه اي به منظور كسب منافع دوجانبه ي كاربران شان ، بدان طريق با هم كار مي كنند و آماده سازي متمركز ، فهرستنويسي تعاوني ، مبادله ي بين المللي اطلاعات كتابنگاشتي ، فهرست هاي مشترك ، اشتراك منابع ، . . . را شامل مي شوند .
شخصي كه مسئوليت كلي نظارت بر عمليات يك كتابخانه يا نظام كتابخانه اي ( شامل برنامه ريزي ، بودجه بندي ، تعيين خط مشي ، مديريت كاركنان ، و ارزيابي برنامه ) را بر عهده دارد . در كتابخانه هاي عمومي ، مدير كتابخانه معمولاً تحت نظارت هيئت امنا ، و در كتابخانه هاي آكادميك تحت نظارت معاون آموزشي يا اداري قرار دارد . نيز نگاه كنيد به : library administration Library Administration and Management Association
تخفيفي در قيمت اعلام شده ي كتاب يا اثر انتشاراتي ديگر ، كه توسط بيش تر ناشران و پخش كنندگان به خريدهاي يك كتابخانه داده مي شود . اكثر ناشران يك تخفيف ثابت - معمولاً 10 - 5 درصد - را ارائه مي كنند . پخش كنندگان ممكن است درصد تخفيف را به حجم سفارش يا تعداد نسخه هاي سفارش شده پيوند دهند؛ به عنوان قاعده ي كلي ، به عناوين تخصصي نسبت به كتاب هاي بازاري تخفيف كم تري تعلق مي گيرد ، يا به خاطر احتمال فروش محدود آن ها اصلاً تخفيفي تعلق نمي گيرد .
ناحيه اي جغرافيايي كه بطور رسمي تعيين شده و افراد مقيم در آن از طريق رأي گيري عمومي تصميم مي گيرند از يك كتابخانه ي عمومي يا نظام كتابخانه اي ، يا يكي از مناطق جغرافيايي ( كه در ايالت مذكور ، به منظور اداره ي كتابخانه ها بر طبق برنامه ي جامع مالياتي ايالتي تقسيم شده ) ، حمايت مالي به عمل بياورند يا خير . نيز نگاه كنيد به : service area
ويراستي از كتابي كه در صحافي قوي تر و بادوام تر از صحافي معمول ناشر ( براي فروش اختصاصي به كتابخانه ها ) منتشر مي شود و معمولاً از ويراست تجاري همان عنوان ، گران تر است . نيز نگاه كنيد به : library binding Pre - library bound
برنامه هاي آموزشي كه به منظور آماده كردن دانشجويان براي كسب درجه ي فوق ليسانس « اِم اِل اِس » يا « اِم اِل آي اِس » طراحي شده ، و توسط هيئت علمي يك واحد دانشگاهي با نام « مدرسه ي عالي كتابداري » تدريس مي شود . آموزش نوين كتابداري در سال 1887 ، و زماني آغاز شد كه « ملويل ديويي » اولين مدرسه ي آموزش كتابداران حرفه اي را در دانشگاه كلمبيا تأسيس كرد . نيز نگاه كنيد به : Association for Library & Information Science Education
وسايل مكانيكي و الكترونيكي كه كتابخانه براي استفاده ي كاركنان ، يا تسهيل در استفاده ي مراجعان از خدمات و مجموعه هاي كتابخانه ، خريداري مي كند؛ مانند دستگاه هاي فتوكپي ، خواننده - چاپگرهاي ريزنمود ، پخش كننده ي ويديو و سي دي ، انواع پروژكتور ، رايانه و تجهيزات جانبي ، وسايل امنيتي ، . . .
برنامه ها و فعاليت هايي كه كتابخانه يا نظام كتابخانه اي را قادر مي كند به تحويل خدمات سنتي در خارج از ديوارهاي فيزيكي محوطه اش بپردازد؛ مانند كتابخوردرو ، كتاب - پـُست ، و تحويل مستقيم مواد كتابخانه اي به مراجعان . مقايسه كنيد با : outreach
كتابداران تعليم ديده ي حرفه اي كه در يك مؤسسه ي آكادميك استخدام شده اند كه آن مؤسسه به كتابداران ، « همترازي هيئت علمي » اعطا مي كند . يكي از مزاياي « همترازي هيئت علمي » ، حق مشاركت در تدوين مقررات مي باشد . در بعضي از مؤسسه ها ، هيئت علمي كتابخانه اي عضو همان « واحد توافق جمعي » مربوط به هيئت آموزشي هستند . اين كه آيا هيئت علمي كتابخانه اي حق احراز و ارتقاي مشابه با هيئت علمي آموزشي را دارند يا نه ، به شرايط مندرج در قرارداد استخدام بستگي دارد . نيز نگاه كنيد به : academic status
سبك يكشكل و بسيار خوانايي در نگارش دستي كه قبل از رواج ماشين تايپ ، كتابداران براي توليد مدخل در فهرست هاي دستنوشته ، از آن استفاده مي كردند . با تبديل فهرستبرگه ها به فايل ركوردهاي ماشين خوان ، استفاده از برگه هاي فهرست متوقف شده و مدخل هاي دستنوشت در فهرست ها نيز به ندرت به چشم مي خورند .