واژه‌نامه اطلاع‌رسانی





a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 228
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 5180
نشانه اي به شكل يك تصوير كه بازنماياننده يا القاكننده ي يك چيز مهم است؛ مثلاً نشانه اي در خيابان حاوي نماد يك شخص كه در حال مطالعه ي كتاب است ، براي نشان دادن اين كه كتابخانه اي در آن محله واقع شده . به ترسيمات پيش از تاريخ كه روي تخته سنگ ها ( مثل سطح صخره ها يا ديواره ي غار ها ) ايجاد شده و يكي از قديمي ترين شكل هاي ارتباط بشري است نيز اطلاق مي شود . مترادف با : pictogram
contrast
درجه ي اختلاف بين مقادير رنگي بالا و پايين درچاپ ، عكس ، يا تصوير فيلم متحرك ، ويديو ، يا تلويزيون . حداكثر تضاد ، سياه و سفيد بدون رنگ هاي خاكستري مياني است .
مرتب كردن پشت به پشت صفحات در هنگام چاپ كردن روي ديگرِ ورق ، به منظور منظم كردن دقيق قسمت هاي متن . در چاپ چندرنگ ، عبارت است از تطبيق دقيق چاپ مربوط به هر رنگ با رنگ ( هاي ) قبلي به منظور توليد تصويري كه « در انطباق كامل » ( in register ) و روشن باشد ، و نه « به هم ريخته » ( out of register ) و محو و نامشخص . به سياهه ي نمادهايي كه كراسه هاي يك كتاب با آن ها مشخص شده اند تا توالي شان در صحافي نشان داده شود ، نيز اطلاق مي شود . در صحافي كتاب ، قطعه اي روبان نازك است كه قبل از الصاق پارچه ي شيرازه ، براي استفاده به عنوان « نشانه گذار » به بالاي شيرازه ي كتاب چسبانده مي شود . كتاب هايي كه در مراسم مذهبي كليساي كاتوليك رم مورد استفاده قرار مي گيرند گاهي چندين روبان با رنگ هاي متفاوت ( براي نشانه گذاري چند صفحه ي متفاوت از متن ) دارند . در صحافي فرانسوي كتاب در قرن شانزدهم ، گاهي سنگي با ارزش يا آرايه ي ديگري به روبان ضميمه مي شد . از اين نظر مترادف با : signet به سياهه اي از اسامي ، نشاني ها ، رويدادها ، تاريخ ها ، . . . كه معمولاً در يك توالي زماني يا عددي گردآوري مي گردند و به عنوان ركورد يا « صورت عمليات » رسمي نگهداري مي شوند نيز اطلاق مي گردد . اين واژه براي اشاره به اقدام به ضبط كردن اطلاعات در چنين سياهه اي نيز به كار مي رود . نيز نگاه كنيد به : registry
محيط رابط رايانه اي كه براي واكنش به درونداد واردشده از سوي انسان ( كه معمولاً به شكل فرمان و/ يا « داده » است ) طراحي شده . « محاوره ي پس و پيش » بين يك برنامه ي رايانه اي و كاربر انساني اش ، يك « جلسه ي تعاملي » ( interactive session ) است . سامانه هاي بسيار تعاملي ( مثل بازي هاي رايانه اي ) به جاي واكنش به شيوه ي تجويزي ، به منظور پيش بيني نيازهاي كاربر طراحي شده اند . برنامه اي كه تعاملي نباشد ، پس از شروع ، بدون نياز به درونداد انساني بيش تر ، به پيش مي رود . نيز نگاه كنيد به : expert system
از واژه ي يوناني para ( « وراي » ) و phrasis ( « گفتن » ) . بازگويي افكاري كه قبلاً در جمله يا اثري مكتوب ، گفته شده؛ اين كار معمولاً به منظور شفاف تركردن معنا و با گذاشتن كلمات ساده تر و كوتاه تر به جاي واژگان دشوار انجام مي گيرد . همچنين ، به استفاده از بازگويي به عنوان يك ابزار ادبي يا فن آموزشي نيز اطلاق مي شود . مقايسه كنيد با : quotation نيز نگاه كنيد به : plagiarism
معناي يك كلمه ، كه به صورت دقيق و روشن بيان شده است . از آنجا كه بعضي از كلمات بيش از يك معنا دارند ، درنتيجه ممكن است بيش از يك تعريف داشته باشند . در واژگان نگاري ، يك كلمه يا عبارت ابتدا با طبقه اي كه مصداق آن كلمه يا عبارت بدان تعلق دارد ، و سپس با نشان دادن مشخصه هايي كه مصداق را از ديگر افراد همان طبقه متمايز مي كنند ، تعريف مي شود . تعاريف در لغتنامه ها و واژه نامك ها ذكر مي شوند ، و در بعضي از كسف اللغات ها و اصطلاحنامه ها نيز ارائه مي گردند . در اكثر لغتنامه ها ، تعريف نوين يك كلمه در ابتدا و قديمي ترين تعريف در انتها مي آيند ، اما استثناهاي قابل توجهي نيز بر اين قاعده وجود دارند . كوته نوشت : def . نيز نگاه كيد به : headword به وضوح يك تصوير چاپي يا عكسي هم اطلاق مي شود .
توصيف مشروحي از وظايف و مسئوليت هاي ملازم با يك سِمُت بخصوص در يك سازمان ، كه در مهارت آموزي ، ارزيابي عملكرد ، و تخصيصِ بارِ كاري ، مورد استفاده قرار مي گيرد . مقايسه كنيد با : position description
بستن ( موقت يا دائمي ) كتابخانه يا شعبه اي از يك نظام كتابخانه اي ، معمولاً به علت محدوديت هاي بودجه اي يا تغييرات جمعيت شناختي در منطقه ي زيرپوشش ، بسته شدن كتابخانه ها در بخش اخبار American Library Association ، ( مجله ي ماهانه ي « انجمن كتابخانه هاي امريكا » ) اعلام مي شود .
يك فن پژوهشي پذيرفته شده كه در آن ، كتابشناسي هاي آثاري كه در كاوش متون ، مكانيابي شده اند ، به دنبال منابع ديگري كه حاوي اطلاعات بيش تري درباره ي موضوع باشند ، مورد بررسي ( كند و كاو ) قرار مي گيرند . اين فرايند را مي توان با استفاده از يك نمايه ي استنادي تسهيل كرد .
suspense
در ادبيات و فيلم ، حكايتي است كه خواننده ، بيننده ، يا شنونده را در وضعيتي از عدم قطعيت شديد ذهني و عاطفي نسبت به نتيجه ، يا نسبت به چگونگي واكنش يك يا چند شخصيت در برابر كشف نكته اي كه فقط خواننده يا مخاطبان از آن آگاه اند ، قرار مي دهد . در اين معنا ، مترادف با : thriller نيز نگاه كنيد به : espionage mystery
روايت ، جمله ، يا نگارش اضافي كه متمم يا مكمل اثري ديگر ، اما مستقل از آن است؛ مثل مقاله اي كه مبناي تاريخي يك اثر هجوآميز را توضيح مي دهد .
عنوان هاي سفارش داده شده به يك ناشر كه تأمين آن ها تا رسيدن محموله ي بعدي از جانب چاپخانه ، ممكن نيست ( معمولاً كتاب هاي تازه اي كه موجودي جديدي از آن ها دريافت نشده ، يا عنوان هاي موجودي قبلي كه در فرايند چاپ مجدد قرار دارند ) . چنين فقره هايي معمولاً سفارش قبلي هستند . به مبلغ سالانه اي كه عضوي از يك سازمان حرفه اي ( مانند « انجمن كتابخانه هاي امريكا » ) براي فعال نگه داشتن عضويتش بايد بپردازد نيز اطلاق مي شود . بعضي از سازمان ها مقياس متغيري پيشنهاد مي كنند كه به هر عضو امكان مي دهد مبلغي متناسب با طول خدمت يا سطح مشاركت خود بپردازد؛ به اين ترتيب دانشجويان و تازه فارغ التحصيلان ، كمترين مبلغ را مي پردازند .
كاربرد « رُويه ي استقرار » مناسب براي يك گروه يا يك مجموعه از ركوردهاي آرشيوي .
واژه ي اختياري ( مثل videorecording ) كه پس از عنوان كامل و در داخل راست كمانك [] ، به توصيف كتابنگاشتي يك فقره ي غيركتابي افزوده مي شود تا نوع آن ماده ي غيركتابي را نشان دهد . در « قواعد فهرستنويسي انگلو امريكن - ويراست 2 » براي كتابخانه هاي بريتانيا و امريكاي شمالي سياهه هاي جداگانه اي از « جي ام دي » ها ارائه شده است ؛ در برخي از دسته بندي ها ، سياهه ي بريتانيايي عام تر است ( و زيست نما ، بازي ، اسلايد ميكروسكپي ، ماكت ، و واقع نما را شامل مي شود ) . كتابخانه ي كنگره در ركوردهاي فهرست مربوط به دستنوشته ها ، نقشه ها ، موسيقي ، و متن ، « جي ام دي » را ذكر نمي كند . مقايسه كنيد با : material type نيز نگاه كنيد به : specific material designation
از كلمه ي فرانسوي remboiter به معناي « جاي گرفتن مجدد در » . واژه اي توصيفي براي كتابي كه با جلدهايي كه از مجلد ديگر ( كه معمولاً صحافي اش وضعيت بهتري دارد يا جذاب تر يا ارزشمندتر است ) برداشته شده ، از نو صحافي گرديده .
در منطق بولي ، عبارت است از نتيجه ي حاصل ، در زماني كه از فرمان NOT براي جداكردن اعضاي مجموعه اي از موجوديت ها از اعضاي مجموعه ي ديگر استفاده مي شود؛ نوعي راهبرد كاوش كه براي تعيين ركوردهايي از فهرست كتابخانه يا داده پايگاه كتابنگاشتي كه حاوي واژه ي A و فاقد واژه اي B باشند به كار مي رود . مترادف با : logical subtraction negation مقايسه كنيد با : logical product Logical sum
توضيح يا تفسير محققانه ي يك كلمه ، عبارت ، جمله ، يا متن در اثري مكتوب ، بر مبناي مطالعه ي دقيق و تحليل منتقدانه ي متن ، بخصوص به منظور روشن كردن يك نقطه ي مبهم در انجيل يا ديگر اثر مذهبي . نيز نگاه كنيد به : scholium
rule interpretation ( RI )
توضيح ، تشريح ، يا گسترش رسمي قواعد موجود فهرستنويسي ، كه معمولاً از موردي ناشي مي شود كه سؤالاتي را درباره ي امكان كاربرد خط مشي و/ يا روند تعيين شده ، برمي انگيزد . « تفسير قواعد » توسط نهاد فهرستنويسي كه مسئولِ نظارت بر اصل فهرستنويسي است ( در مورد « قواعد فهرستنويسي انگلو امريكن - ويراست 2 » ، توسط « مركز توزيع فهرستنويسي » كتابخانه ي كنگره ) منتشر مي شود .
critical thinking
در پژوهش و آموزش ، مهارت لازم براي تدوين راهبردهاي كارآمد و موثر در كاوش ، سنجش ربط و دقت اطلاعات بازيابي شده ، ارزيابي اعتبار فرد ( افراد ) يا سازمان توليدكننده ي محتواي اطلاعات ، و تحليل مفروضات ، شواهد ، و بحث هاي منطقي ارائه شده در منابع مربوطه . تفكر انتقادي در ارزيابي اطلاعات درونخطي ، بسيار مهم است ، چرا كه فرايند بازنگري دقيق كه در نشر چاپي وجود دارد هنوز در نشر الكترونيكي تثبيت نشده است . به همين علت ، كتابخانه هاي آموزشي در سال هاي اخير توجه فزاينده اي را به تدريس مهارت هاي تفكر انتقادي معطوف كرده اند .
تعداد افرادي كه به يك محصول يا خدمت نياز دارند يا آن را درخواست مي كنند . در كتابخانه ها ، گاهي براي تضمين دسترسي به فقره هاي پرتقاضا ، آن ها را در نسخه هايي به تعداد زياد سفارش مي دهند يا در رزرو مي گذارند . در كتابخانه هاي عمومي ، فقره هاي كم تقاضا در مجموعه هاي گردشي را ممكن است براي وجين كردن انتخاب كنند . تقاضا براي خدمات كتابخانه اي معمولاً در زمان هاي مختلف روز ، هفته ، ماه و سال بالا مي رود . صورت ثبت تبادلات مي تواند در پيگيري و پيش بيني الگوهاي كاربرد سودمند باشد .
در رده بندي دهدهي ديويي ، اولين سطح از تقسيم فرعي ده رده ي اصلي ، كه معمولاً يك رشته يا زيررشته را بازنمايي مي كند ، و با دو رقم اول و نشانه مشخص مي شود ( مثل 94 در 940 براي تاريخ اروپا ) . در رده بندي دهدهي ديويي يكصد تقسيم وجود دارند ( 10*10 ) . سطح بعدي تقسيم فرعي ، كه با رقم سوم ( غير از صفر ) نشان داده مي شود يك بخش ناميده مي شود ( مثلاً 944 براي آثار درباره ي تاريخ فرانسه ) . براي ديدن جدولي از تقسيمات در رده بندي دهدهي ديويي را كليك كنيد .
وجه خاص تري از يك رده يا سرعنوان موضوعي ، كه با نشانه ي اضافي يا با سرعنواني كه پس از يك خط تيره ( يا علامت ديگري از علائم نقطه گذاري ) مي آيد ، مشخص مي شود ( مثل « تاريخچه » در سرعنوان « كتابخانه ها - تاريخچه » ) . رايج ترين انواع تقسيمات فرعي عبارت اند از تقسيمات فرعي شكلي ( كتابخانه ها - فهرست هاي راهنماي ) ، تقسيمات فرعي جغرافيايي ( كتابخانه ها - ايالات متحده ) ، و تقسيمات فرعي دوره اي ( كتابخانه ها - ايالات متحده - تاريخچه - قرن نوزدهم ) . نيز نگاه كنيد به : divide - like note standard subdivision
در سياهه ي « سرعنوان هاي موضوعي كتابخانه ي كنگره » ، به سرعنوان فرعي گفته مي شود كه به شكل يكسان در مورد يك يا چند مقوله از سرعنوان هاي اصلي به كار برده مي شود؛ مثلاً سرعنوان فرعي « نفوذ » در زير سرعنوان هاي اسامي شخصي ، نهادهاي تنالگاني ، عنوان هاي يكسان متون مذهبي ، اديان ، جنگ ها ، انواع سازمان ها ، و شكل ها و نهضت هاي هنري . براي ديدن سياهه اي از تقسيمات فرعي استاندارد از موضوعات كتابخانه ي كنگره ، اينجا را كليك كنيد . مترادف با : free - floating subdivision در رده بندي دهدهي ديويي ، عبارت است از تقسيم فرعي كه فهرستنويسان به رده اي ( كه در فرانماهاي اصلي ذكر شده ) مي افزايند تا شكل ، دوره ي تاريخي ، گروه بندي مربوط به شخص ، . . . را نشان دهند . تقسيم فرعي هيچگاه به تنهايي به كار نمي روند . در نمادسازي ، تقسيم فرعي با افزودن يك عدد اعشاري به شماره ي رده مشخص مي شود . تقسيمات فرعي استاندارد در جدول شماره ي 1 ذكر مي شوند .
در رده بندي كتابخانه اي ، تقسيم فرعي يك رده بر مبناي مكان جغرافيايي ( منطقه ، كشور ، ايالت ، شهر ، . . . ) ؛ مثلاً در « رده بندي كتابخانه ي كنگره » ، تقسيم فرعي رده ي P ( ادبيات ) به PR ( ادبيات انگليسي ) ، PS ( ادبيات امريكايي ) ، و . . . . نيز گسترش يك سرعنوان موضوعي با افزودن سرعنوان فرعي كه نشان دهنده ي مكان يا واحد جغرافيايي است ( مثل : خشونت آموزشگاهي - ايالات متحده ) . در سياهه ي سرعنوان هاي موضوعي كتابخانه ي كنگره ، وجود گزينه اي براي تقسيم فرعي جغرافيايي ، با يادداشتي مانند زير مشخص مي شود : May Subd Geog ( با امكان تقسيم فرعي جغرافيايي ) ، يا Not Subd Geog ( ( بدون امكان تقسيم فرعي ) مترادف با : local subdivision place subdivision
در فهرستنويسي كتابخانه اي ، عبارت است از تقسيم فرعي كه به يك رده يا سرعنوان موضوعي افزوده مي شود تا كاربرد آن را به يك دوره ي زماني خاص محدود كند ( مثال : شعر امريكا - - قرن بيستم؛ يا : فرانسه - - تاريخ - - 1815 - 1789 ) .
در فهرستنويسي كتابخانه اي ، كلمه يا عبارتي كه براي تقسيم آثاري با موضوع مشابه بر اساس نوع نگارش ( مثل : Chaucer Geoffrey D 1400 - - Biography ) يا قالب بندي ( مثل : Psychology - - Encyclopedias ) به سرعنوان موضوعي افزوده مي شود . در نظام رده بندي ، به تقسيم فرعي مشابه از يك رده اطلاق مي گردد . نيز نگاه كنيد به : form heading
يك فن نمايه سازي كه در آن ، يك سرعنوان مركب يا توصيفگر به اجزاي تشكيل دهنده اش تقسيم مي شود ( مثل : Annotated bibliography Annotation + Bibliography ) . در بعضي از موارد ، تقطيع معنايي به ريزش كاذب منجر مي شود ( مثل : Library + Research " Library research " and " Research library " ) .
schedule reduction
حذف بعضي از مفادي كه در ويراست قبلي از يك فرانماي رده بندي ايجاد شده بودند ( كه به توقف بعضي از رده ها منجر مي شود ) ، معمولاً به اين دليل كه متون درباره ي آن موضوع به طور قابل توجهي كاهش يافته اند ، يا بدين خاطر كه آن رده ، تمايزي را بازنمايي مي كند كه ديگر در آن رشته يا حوزه به رسميت شناخته نمي شود .
سياهه ي روزهاي يك سال ، كه معمولاً بر مبناي ماه ، و در هر ماه بر مبناي هفته مرتب شده اند ، و گاهي تاريخ وقايع مهمي همچون تعطيلات ملي و مذهبي در آن مشخص شده . نيز سالنمايي حاوي سياهه ي روزهايي از سال كه در يك فرهنگ خاص يا يك مجموعه ي سياسي ، از اهميت ويژه برخوردارند . مقايسه كنيد با : chronology نيز نگاه كنيد به : calendar year نيز اشاره دارد به سياهه ي اسناد گنجانده در يك مجموعه ي آرشيوي ( طومارها ، منشورها ، اوراق دولتي ، و . . . ) كه معمولاً گزارمان نويسي شده اند تا تاريخ ، محتوا ، و ديگر ويژگي هاي هر فقره را نشان دهند .
ابزار آموزشي چاپي يا درونخطي كه براي تدريس نحوه ي استفاده از يك سامانه ي رايانه اي يا منبع الكترونيكي به مبتديان ، معمولاً با شيوه ي گام به گام و خودآموز طراحي شده و غالباً با پرسش هايي در انتها براي آزمودن ميزان مهارت فراگرفته شده ، همراه است . « تك آموز درونخطي » به وسيله ي كتابداران آموزش و براي مساعدت به « دورآموزان » ( distance learners ) و دانشجوياني تهيه مي شود كه آموزش كتابخانه اي درونخطي را ترجيح مي دهند . مقايسه كنيد با : help screen