واژه‌نامه اطلاع‌رسانی





a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

شماره واژه‌ها با این حرف: 150
شمار همه واژه‌‌های واژه‌نامه: 5180
" فهرست راهنماي كتابفروشان امريكا " كه سالانه به وسيله ي " باوكر " منتشر مي شود ، و اطلاعات ابتدايي راهنما در باب كتابفروشان ، عمده فروشان ، واسطه ها ، و قديمي شناسان كتاب در ايالات متحده و كانادا را ارائه مي كند . اين اطلاعات با ترتيب جغرافيايي و بر مبناي نام ايالت / استان مرتب شده اند و داراي نمايه اي از نام و نوع فروشگاه است . اين فهرست همچنين داراي اطلاعاتي درباره ي حراجي هاي اموال ادبي ، ارزيابان مجموعه هاي كتابخانه اي صادركنندگان و واردكنندگان كتاب ، و انجمن هاي ملي و منطقه اي دخيل در تجارت كتاب است .
نوعي از فهرست موضوعي كه در آن ، شناسه ها بر اساس يك نظام رده بندي ازپيش تعيين شده دسته بندي شده اند و ركوردهاي كتابنگاشتي در زير همه ي سرعنوان هاي موضوعي كه با محتواي هر مورد مطابقت دارند ، وارد شده اند . نمايه ي موضوعي الفبايي ، استفاده از يك فهرست رده بندي شده را ، كه معمولاً در كنار فهرست پديدآورنده و/يا فهرست عنوان نگهداري مي شود ، تسهيل مي كند . مقايسه كنيد با : dictionary catalog divided catalog
فهرست كتابخانه اي كه از فايلي از ركورد هاي كتابنگاشتي ماشين خوان ، با استفاده از دستگاه ضبط كننده ي مخصوص ( به نام COM recorder ) مستقيماً بر روي ريزبرگه يا ريز فيلم توليد مي شود . اين فهرست ها از فهرست هاي برگه اي متراكم تر هستند ، اما براي نمايش و چاپ هر ركورد از فهرست ، به دستگاه خواننده - چاپگر ريزنمود نياز است . قبل از ايجاد فهرست هاي درونخطي ، اين قالب براي فهرستگان هاي همياره اي ، منطقه اي ، و كشوري ترجيح داده مي شد .
فهرست كتابخانه به شكل يك كتاب صحافي شده يا آزادبرگ ، چه به صورت دستنوشت ، چاپي ، يا توليدشده با رايانه . فقط براي مجموعه هاي كوچك مي توان چنين فهرستي ساخت .
سياهه اي از محتويات يك اثر انتشاراتي چاپي به ترتيب ظهور آن محتويات ، معمولاً همراه با شماره ي صفحه به عنوان جاينما . در كتاب ، فهرست مطالب مشتمل است بر سياهه ي پيش مطالب ، فصل ها ، يا ديگر تقسيمات اصلي اثر ، و پس مطالب . در يك جـُنگ يا مجموعه ، فهرست مطالب سياهه ي عنوان آثار گنجانده شده به وسيله ي ويراستار ( ان ) ( داستان ها ، اشعار ، نمايش ها ، جْستارها ، و . . . ) را به ترتيب ظهور در آن جْنگ يا مجموعه دربرمي گيرد . در كتاب ها ، فهرست مطالب در قسمت پيش مطلب ( در نخستين صفحه ي فرد پس از صفحه ي عنوان يا صفحه ي اهدا ) چاپ مي شود . در ادواري ها ، فهرست مطالب در نزديكي روجلد هر شماره ، يا بر پشت جلد مي آيد و در آن ، مندرجات ويرايشي ( مقالات ، ستون هاي هميشگي ، نقد و بررسي ها ، و . . . ) بدون هيچيك از آگهي ها ذكر مي شوند . نيز نگاه كنيد به : current contents
نوعي فهرست ، كه قبل از تبديل فهرستِ برگه اي به شكل ماشين خوان ، به صورت گسترده در ايالات متحده مورد استفاده قرار مي گرفت و در آن ، همه ي مدخل ها ( مدخل هاي اصلي ، افزوده ، و موضوعي ) و ارجاع هاي متقاطع در يك توالي الفبايي واحد قرار مي گيرند - برخلاف فهرستي كه بر اساس نوع مدخل به قسمت هاي مجزا ( پديدآورنده ، عنوان ، موضوع ) تقسيم مي شود . مقايسه كنيد با : classified catalog
فهرست كتابخانه كه حتي در هنگام بازنگري ها يا اصلاحات ، يا تبديل ركوردهاي موجود به قالب ماشين خوان ، هيچ ركورد كتابنگاشتي جديدي بدان اضافه نمي شود و از ركوردهاي موجود آن نيز چيزي حذف نمي شود . مقايسه كنيد با : closed catalog open catalog
thematic catalog
سياهه اي از آثار يك آهنگساز ، كه به ترتيب زماني يا بر مبناي نوع اثر مرتب شده اند و در آن ، درونمايه و مضمون اصلي هر اثر ، يا بخشي از يك اثر بلند ( معمولاً در چند خط ميزان ) ارائه مي شود . برخي از فهرست هاي مضموني به آثار موسيقايي يك شكل يا دوره ي خاص اختصاص يافته ، و معمولاً به ترتيب الفباي نام آهنگساز مرتب شده اند . مقايسه كنيد با : thematic index
سياهه اي از منابع پيشنهادي ( كتاب ، مقاله ، پايگاه ، وب ، . . . ) درباره ي يك مقوله ، كه معمولاً توسط يك مدرس يا كتابدار كه داراي علاقه يا تخصص در يك موضوع مي باشد ، براي توزيع در بين دانش آموزان/ دانشجوياني كه براي يك درس ثبت نام كرده اند تهيه مي گردد ، يا در نمارف ، كيوسك ، يا تابلو اعلانات كتابخانه قرار داده مي شود ( اما به اندازه ي كتابنگاشت پژوهشي ، جامع يا دانشورانه نيست ) . مقايسه كنيد با : pathfinder research guide
فرايند كنترل همه ي فقره هاي موجود در قفسه هاي كتابخانه با سياهه ي موجودي ها ، به منظور شناسايي و سپس جايگزيني يا حذف آن هايي كه به امانت نرفته ، ولي مفقود شده اند . روند مشابهي براي كنترل ديگر دارايي هاي كتابخانه ( مثل اثاثيه و تجهيزات ) با استفاده از يك سياهه ي اموال براي شناسايي فقره هاي مفقود به كار مي رود . به خود سياهه ، كه ممكن است توصيف ها ، مقادير ، قيمت هاي پرداختي ، و . . . را شامل شود نيز اطلاق مي گردد . در بازار كتاب ، به كل موجودي موادي كه يك ناشر ، كارگزار ، يا سوداكار در مقطع خاصي از زمان دارد ، اطلاق مي شود . در ايالات متحده ، ناشران تلاش مي كنند حجم چاپ خود را تا حد امكان نزديك به تقاضاي برآوردشده نگه دارند تا از پرداخت ماليات اموال پرهيز كنند؛ در نتيجه كتاب ها بسيار سريع تر از زماني كه بر دارايي ها و اموال ، ماليات بسته نمي شد كمياب مي شوند . نيز نگاه كنيد به : out of stock
بروشور تبليغاتي رايگاني كه توسط ناشر براي كتابخانه ها ، كتابفروشي ها ، و ديگر مشتري هاي احتمالي ارسال مي شود ، و كتاب هاي جديد ( ليست اول ) و عنوان هاي مذكور در موجودي قبلي را ( كه معمولاً بر اساس پديدآورنده و عنوان نمايه شده اند ) ذكر مي كند ، و فرم سفارش در پشت بروشور درج مي گردد . « كاتالوگ هاي ناشر » به صورت فصلي ( معمولاً در بهار و پاييز هر سال ) منتشر مي شوند . كتابداران عناوين لازم را بر مبناي نقد و بررسي ها انتخاب مي كنند ، اما ممكن است قبل از سفارش دادن ، از كاتالوگ هاي ناشر براي تأييد اطلاعات خود استفاده كنند . براي اتصال به داده پايگاه كاوش پذير « كاتالوگ هاي ناشران » اينجا را كليك كنيد . نيز نگاه كنيد به : blurb
نمايه اي موضوعي در يك نظام رده بندي ، كه رده هايي را كه موضوعات در زير آن ها سياهه شده اند ( همراه با نشانه هايشان ) نشان مي دهد . در فرانماهاي نظام رده بندي دهدهي ديويي ، موضوعات بر اساس رشته مرتب شده اند . در انتهاي فرانماها ، نمايه اي الفبايي از موضوعات ( نمايه ي نسبي ) ارائه شده است كه رشته هايي را نشان مي دهد كه هر موضوع را مي توان در آن ها يافت ، و اين موضوع ها به ترتيب الفبايي و با تورفتگي ، در زير سرعنوان مربوط به هر موضوع درج شده اند؛ شماره ي راهنماي مربوط به هر يك نيز در ستوني در سمت راست صفحه ذكر شده است . مثلاً مدخل مربوط به موضوع « كتاب » ، فهرستنويس را به رشته ي « كتابنگاشت ها » ( كه نشانه ي « 011 » را دارد ) و نيز به رشته هاي « نشر » ( 5/070 ) ، « جامعه شناسي » ( 232/302 ) ، و « فناوري » ( 686 ) هدايت مي كند .
فهرستي كه در هر مدخل ، بازتوليد كوچكي از تصوير ، اسلايد ، نقشه ، يا ديگر فقره اي را كه بازنمايي مي كند شامل مي شود ، و معمولاً به كارت هاي بزرگ تر از اندازه ي استاندارد ، يا صفحه هاي كاغذ سنگين الصاق مي گردد يا بر روي آن ها چاپ مي شود . اين كارت ها يا برگه ها به صورت آزادبرگ يا با نوع ديگري از روجلدي ، بايگاني و نگهداري مي شوند .
سياهه اي از موجودي يك كتابخانه به شكل چاپي ، تايپي ، يا دستنوشت بر روي كارت هاي فهرست ، كه هر كارت نمايانگر يك فقره ي كتابشناختي از مجموعه است . كارت هاي فهرست معمولاً در يك توالي الفبايي يا به صورت يكجا ( فهرست لغتنامه اي ) ، يا در بخش هاي مجزا بر مبناي پديدآورنده ، عنوان ، و موضوع ( فهرست تفكيكي ) ، در كشوهاي باريك و درازي كه مخصوصاً براي اين كار ، معمولاً از جنس چوب ساخته مي شود ، قرار داده و نگهداري مي گردد . اكثر كتابخانه هاي بزرگ و متوسط در ايالات متحده فهرست خود را به قالب ماشين خوان تبديل كرده اند . املاي ديگر : card catalogue مقايسه كنيد با : online catalog
سياهه اي از موجودي همه ي كتابخانه هاي يك نظام كتابخانه اي ، يا از همه يا بخشي از مجموعه منابع گروهي از كتابخانه هاي مستقل ، كه با نام و/ يا نماد محل ، نشان مي دهد كدام كتابخانه ، دست كم يك نسخه از هر فقره را دارد . اگر هدف اصلي از يك فهرستگان ، نشان دادن محل استقرار منابع باشد ، توصيف كتابنگاشتي كه در هر مدخل ارائه مي شود ممكن است به حداقل تقليل يابد؛ ولي اگر اين فهرستگان براي مقاصد ديگر نيز مورد استفاده قرار گيرد ، توصيف كتابنگاشتي كامل تر خواهد بود . ترتيب فهرستگان معمولاً الفبايي و بر مبناي پديدآورنده يا عنوان است . نيز نگاه كنيد به : National Union Catalog
نام پيشين « وْرلدًكت » ، حاوي بيش از 46 ميليون ركورد كتابنگاشتي كه بازنمايي كننده ي فقرات موجود در بيش از 6700 كتابخانه و مؤسسات ديگري است كه عضو « اُسي ال سي » ( بزرگ ترين بنگاه كتابنگاشتي جهان ) مي باشند و در آن مشاركت دارند .
مجموعه اي از فهرست هاي چاپي منتشرشده توسط كتابخانه ي كنگره ، كه در سال 1948 به شكل يك « فهرست پديدآورنده » از كارت هاي چاپي تهيه ي آن آغاز شد و عنوان هايي در آن ذكر شده بود كه ديگر كتابخانه هاي امريكاي شمالي آن ها را داشتند؛ و اين تلاش قهرمانانه اي در دوران پيش از رقومي شدن ، به منظور ايجاد يك فهرست مشترك با گستره ي ملي و با هدف تسهيل در اشتراك منابع بود . با ورود ركوردهاي ماشين خوان ، اين « فهرستگان ملي » جاي خود را عمدتاً به دسترس پذيري اطلاعات مربوط به موجودي ، در داده پايگاه هاي كتابنگاشتي بزرگ ( كه توسط مراكزي مثل « اُسي ال سي » اداره مي شوند ) داده است . نيز نگاه كنيد به : National Union Catalog of Manuscript Collections
كتابداري كه مسئوليت اصلي او آماده سازي ركوردهاي كتابشناختي براي هر يك از اقلام فراهم آمده به وسيله ي كتابخانه مي باشد . اين آماده سازي ، توصيف كتابشناختي ، تحليل موضوعي ، و رده بندي را شامل مي شود . نيز اشاره دارد به كتابداري كه مسئول نظارت بر بخش فهرستنويسي است . املاي بريتانيايي : cataloguer مترادف با : catalog librarian نيز نگاه كنيد به : Association for Library Collections and Technical Services Cataloger's Desktop
فرايند خلق مدخل براي يك فهرست . در كتابخانه ها ، اين كار معمولاً توصيف كتابشناختي ، تحليل موضوعي ، تخصيص نشانه ي رده بندي ، و همه ي فعاليت هاي لازم براي آماده سازي فيزيكي اقلام براي استقرار در قفسه را دربرمي گيرد . اين امور معمولاً زير نظارت كتابدار تعليم يافته اي به نام فهرستنويس انجام مي شود . املاي بريتانيايي : cataloguing نيز نگاه كنيد به : cataloging agency cataloging - in - publication centralized cataloging collective cataloging cooperative cataloging copy cataloging descriptive cataloging encoding level recataloging
آماده كردن ركورد كتابنگاشتي براي يك فقره ، بدون كمك گرفتن از ركورد فهرستي كه مربوط به همان ويراست ، و از قبل موجود بوده . فهرستنويس بنيادي نسبت به فهرستنويسي استنساخي ، براي فهرستنويس وقتگيرتر است .
كامل ترين شكل از فهرستنويسي عمومي ، كه در مورد مواد كتابخانه اي كه سطح كدگذاري ديگري براي آن ها تعيين نشده به كار گرفته مي شود ، و در نتيجه ركورد كتابنگاشتي توليدشده ، حاوي كامل ترين مجموعه از عناصر داده اي ( ازجمله توصيف كتابنگاشتي كامل از فقره ي مورد نظر ) در قالب ركوردي است كه براي تسهيل در دسترسي توصيفي و موضوعي ، ساختارمند شده . مقايسه كنيد با : core level cataloging minimal level cataloging
برنامه ي فهرستنويسي پيش از انتشار كه در آن ، ناشران برگه ي استانداردشده اي از داده ها را تكميل مي كنند و آن را همراه با صفحات پيش مطالب يا با كل متن كتاب جديد ( كه معمولاً هنوز به طور كامل صحافي و نمونه خواني نشده ) به كتابخانه ي كنگره مي فرستند تا براي اختصاص يك شماره ي رده بندي كنگره ، و آماده سازي ركورد كتابشناختي مربوط به آن ، مورد استفاده قرار گيرد . اين ركورد در عرض ده روز براي ناشر فرستاده مي شود تا در پشت صفحه ي عنوان به چاپ برسد . كتابخانه ي كنگره ركوردهاي فيپا را به صورت هفتگي براي كتابخانه هاي بزرگ ، مراكز كتابشناختي ، و كارگزاران كتاب مي فرستد تا موجب تسهيل در آماده سازي كتاب ها شود . اگر ركورد اوليه ناقص باشد ، پس از آن كه اداره ي حق تكثير ايالات متحده نسخه ي واسپاري اثر منتشرشده را دريافت كرد ، كتابخانه ي كنگره آن ركورد را اصلاح مي كند . برنامه ي فيپا در سال 1971 در كتابخانه ي كنگره آغاز شد و اكنون در تمام دنيا مورد استفاده قرار مي گيرد . املاي بريتانيايي : cataloguing - in - publication براي اتصال به سراصفحه ي " فيپا " اينجا را كليك كنيد .
توافقي كه به موجب آن ، يك كتابخانه يا نظام كتابخانه اي موافقت مي كند از اقدامات مشخصي كه براي فهرستنويسي مقرر شده پيروي كند و در قالب نظام هاي خودكار ، يا ابزارهايي كه توليد ركوردهاي مستند و كتابشناختي را ، به هر شكلي كه بتوان با كتابخانه هاي ديگر به اشتراك گذاشت تسهيل مي كنند ، كار كند . در امريكاي شمالي ، فهرستنويسي تعاوني از طريق اقدامات فهرستنويسي همسان كه مطابق با " قواعد فهرستنويسي انگلوامريكن - ويراست 2 " مقرر شده ، تسهيل مي شوند . " اُسي اِل سي " بنگاه كتابنگاشتي مورد استفاده در فهرستنويسي مشترك در ايالات متحده مي باشد . نيز نگاه كنيد به : NUCMC
بخشي از فرايند فهرستنويسي كتابخانه اي كه با شناسايي و توصيف مشخصه هاي فيزيكي و كتابشناختي فقره ، و با تعيين نام ( ها ) و عنواني ( عنوان ها يي ) كه قرار است به عنوان نقطه ي دسترسي در فهرست مورد استفاده قرار گيرند - و نه با تعيين موضوع و سرعنوان شكلي - مربوط است . در ايالات متحده ، بريتانيا ، و كانادا ، فهرستنويسي توصيفي از قواعد فهرستنويسي انگلوامريكن پيروي مي كند . نيز نگاه كنيد به : authority control subject analysis
سطحي از كدگذاري كه براي استفاده در " برنامه ي فهرستنويسي تعاوني " ايجاد شده ، و به فهرستنويس اجازه مي دهد ركوردهاي كتابنگاشتي كه توليد مي كند ، نسبت به " فهرستنويسي بيشين سطح " حاوي عناصر داده اي كم تر ، اما نسبت به " فهرستنويسي كمين سطح " حاوي عناصر داده اي بيش تري باشند . در اين نوع فهرستنويسي ، فيلدهايي كه طول ثابت دارند به طور كامل كدگذاري مي شوند ، اما سياهه اي از موارد استثنا در مورد حوزه هاي خاصي كه طول متغير دارند مورد استفاده قرار مي گيرد .
تنظيم و اصلاح يك ركورد كتابشناختي كه از قبل موجود است ( و معمولاً در " اُسي اِل سي " ، " آرلين " ، " نوك " ، يا داده پايگاه كتابشناختي ديگر يافت مي شود ) . به منظور مطابقت با مشخصه هاي فقره ي موردنظرو تصحيح خطاهاي آشكار و اعمال تنظيمات جزئي ، تغييراتي انجام مي گيرد تا با شيوه ي فهرستنويسي مورد قبول محلي ، انطباق حاصل شود - دربرابر توليد يك ركورد كاملاً جديد به صورت بنيادي . مترادف با : derived cataloging مقايسه كنيد با : original cataloging
يك سطح كدگذاري كه نسبت به « فهرستنويسي سطح هسته » امكان محدوديت هاي جدي تر در توصيف و رده بندي يك فقره ( و در ميزان كنترل مستند ) را ميسر مي سازد ، كه اين امر نيز به توليد يك ركورد كتابنگاشتي ناقص منجر مي شود . « فهرستنويسي كمين سطح » ( ام ال سي ) براي تأمين دسترسي به موادي كه به خاطر عقب افتادگي هاي فهرستنويسي در دسترس نبوده اند ، و نيز دسترسي به فقره هايي كه ارزش نگهداري را دارند اما ارزش صرف هزينه هاي فهرستنويسي بيشين سطح را ندارند ، طراحي شده است .
سطح كدگذاري مورد استفاده براي كنترل اسنادي كه جداگانه منتشر شده اند ( نقشه ها ، جزوه ها ، انتشارات ناپايدار ، . . . ) و از نظر كتابنگاشتي بي ربط هستند و هزينه هاي " فهرستنويسي بيشين سطح " يا حتي " كمين سطح " را توجيه نمي كنند ، اما ارزش پژوهشي دارند و چون دست كم در يك مشخصه ي يكسان كننده ( مثل پديدآورنده ، نهاد منتشركننده ، زبان ، موضوع ، ژانر ، . . . ) مشترك هستند ، مي توان آن ها را به عنوان يك فقره ي واحد و در زير يك عنوان گروهي فهرست نمود . مترادف با : collective cataloging
قالب رقومي بين المللي و استاندارد براي توصيف فقره هاي كتابنگاشتي كه در دهه ي 1960 براي تسهيل در توليد فهرست رايانه اي و اشاعه ي آن از يك كتابخانه به كتابخانه ي ديگر در يك كشور و در كشورهاي مختلف ، توسط كتابخانه ي كنگره ايجاد شد . تا سال 1971 ، قالب مارك به استاندارد ملي براي اشاعه ي داده هاي كتابنگاشتي ، و تا سال 1973 به استاندارد بين المللي تبديل شد . استفاده ي فراگير از استاندارد مارك به كتابخانه ها كمك كرده كه داده هاي فهرستنويسي قابل اطمينان و قابل برنامه ريزي فراهم آورند ، از سامانه هاي خودكارسازي كتابخانه كه به صورت تجاري موجود هستند استفاده كنند ، منابع كتابنگاشتي را به اشتراك بگذارند ، از دوباره كاري در اقدامات پرهيز نمايند ، و اطمينان يابند كه اگر يك سامانه ي خودكارسازي جايگزين ديگري مي شود ، داده هاي كتابنگاشتي قبلي قابليت تطبيق خواهند داشت . ركورد مارك سه جزء دارد : ساختار ركورد : اجراي استانداردهاي ملي و بين المللي ( مثل « قالب مبادله ي اطلاعات » « اَنسي زِد2/39 » و « قالب تبادل اطلاعات » « ايزو 2709 » ؛ تعيين محتوا : كدها و قواعدي كه عناصر داده اي در يك ركورد را صراحتاً مشخص و معين مي كنند تا دستكاري داده ها تسهيل شود؛ محتواي داده ها : كه با استانداردهاي بيروني ( مثل « قواعد فهرستنويسي انگلوامريكن - ويراست 2 » ، « سرعنوان هاي موضوعي كتابخانه ي كنگره ( ال سي اس اچ ) » ، . . . ) تعيين مي شود . در ساختار ، ركورد مارك به فيلدهايي تقسيم مي شود كه هر يك ، حاوي يك يا چند عنصر مرتبط از توصيفات كتابنگاشتي هستند . يك برچسب سه رقمي كه ماهيت محتوا را نشان مي دهد ، قبل از هر فيلد مي آيد . اين برچسب ها به صورت دسته هاي صدتايي و به ترتيب زير سازماندهي شده اند ( xx عدد 00 تا 99 را در هر يك از كدهاي مربوط نشان مي دهد ) : فيلدهاي 0xx : كنترل اطلاعات ، اعداد ، كدها فيلدهاي 1xx : شناسه ي اصلي فيلدهاي 2xx : عنوان ها ، ويراست ، مشخصات نشر فيلدهاي 3xx : توصيفات ظاهري ، . . . فيلدهاي 4xx : فَروُست نَما ( همانطور كه در فقره آمده ) فيلدهاي 5xx : يادداشت ها فيلدهاي 6xx : شناسه هاي افزوده ي موضوعي فيلدهاي 7xx : شناسه هاي افزوده اي غير از موضوع يا فَروُست فيلدهاي 8xx : شناسه هاي افزوده شده ي فَروُست ( ديگر شكل هاي مجاز ) براي اتصال به سراصفحه ي استانداردهاي مارك كه توسط « دفتر استانداردهاي مارك » ( وابسته به « كتابخانه ي كنگره » ) نگهداري مي شود اينجا را كليك كنيد . نيز نگاه كنيد به : UNIMARC MARCese